Metotrexaat en reumatoïde artritis: het nut van een marker die de respons voorspelt
Een biomarker die de respons op metotrexaat voorspelt, zou erg nuttig zijn bij de eerstelijnstherapie van reumatoïde artritis. Bij patiënten die niet zouden reageren op metotrexaat, kan dan veel sneller worden overgeschakeld op andere DMARD's of biologische geneesmiddelen om gewrichtsletsels te voorkomen.
Een aantal patiënten met reumatoïde artritis (RA) reageert niet op metotrexaat (MTX). Die patiënten vormen een echte therapeutische uitdaging. MTX is immers de eerstelijnsreferentiebehandeling die in monotherapie wordt voorgeschreven tot de efficiëntie ervan vermindert. Daarna wordt MTX gecombineerd met biologische geneesmiddelen. We weten voorts dat een dergelijke stapsgewijze strategie een hoog risico op toename van de gewrichtsletsels inhoudt. Sommige experts aarzelen dan ook niet om MTX meteen te combineren met een biologisch geneesmiddel, mocht MTX mislukken of minder goed werken. Tegen die achtergrond zou het bijzonder interessant zijn mochten we kunnen beschikken over een of andere biomarker die de respons van de patiënt kan voorspellen.
Haptoglobine voorspelt de respons op MTX
Deze studie1 werd uitgevoerd bij 69 patiënten met een recentelijk ontstane (minder dan 24 maanden geleden) RA die werden behandeld met MTX. De expressie van het boodschapper-RNA van haptoglobine in mononucleaire cellen van perifeer bloed werd gemeten tussen week 0 en 12 en dat zowel bij de responders als bij de patiënten die niet reageerden op MTX. Na 12 weken reageerde 34,7% van de RA-patiënten goed op MTX (respons gedefinieerd volgens de EULAR-criteria: DAS28 ≤ 3,2 en daling > 1,2). 65,2% van de patiënten waren non-responders. Bij inclusie was de expressie van het mRNA van haptoglobine significant hoger bij de non-responders dan bij de responders (p < 0,05). Die verhoogde expressie resulteerde bij de non-responders in een gemiddeld hogere serumspiegel van haptoglobine (369,9 mg/dl versus 255,3 mg/dl bij de responders, p = 0,01). Bij de responders daalde de haptoglobinespiegel van 255,3 mg/dl bij inclusie tot 186 mg/dl na 12 weken (p = 0,04). Bij de non-responders bleef de haptoglobinespiegel verhoogd. Volgens de auteurs correleert een hoge serumspiegel van haptoglobine met een ontoereikende respons op MTX na 12 weken bij patiënten met een recentelijk ontstane RA. Die gegevens moeten nog worden bevestigd, maar openen toch al perspectieven in termen van opsporing van patiënten die al dan niet zullen reageren op MTX in monotherapie. In voorkomend geval zou je dan meteen een ander DMARD of een biologisch geneesmiddel kunnen voorschrijven om irreversibele letsels te voorkomen.