Drie miljoen Belgen hebben chronische pijn
Pijnartsen roepen op tot nationaal pijnplan
Drie miljoen Belgen lijden aan chronische pijn, wat de samenleving jaarlijks enkele miljarden kost. Toch blijft het probleem structureel onderbehandeld. Reden genoeg voor de Vlaamse Anesthesiologische Vereniging voor Pijnbestrijding (VAVP) en de Belgische Beroepsvereniging van artsen-specialisten in Anesthesie en Reanimatie (BSAR-APSAR) om de overheid op te roepen werk te maken van een nationaal pijnplan.
Chronische pijn, waarmee ongeveer drie miljoen Belgen of meer dan een kwart van de volwassen bevolking dagelijks moeten leven, is een van de meest onderschatte gezondheidsproblemen. In 2022 verloor België 1,1 miljoen gezonde levensjaren door ziekte, waarbij lage rug- en nekpijn respectievelijk de tweede en de vierde grootste oorzaak waren. De economische schade door arbeidsongeschiktheid en medische kosten wordt geraamd op meer dan vijf miljard euro per jaar.
Meer dan de helft van de pijnpatiënten geeft aan onvoldoende geholpen te worden. Een nationaal pijnplan zou daaraan kunnen verhelpen. Een rapport van het Federaal Kenniscentrum voor de gezondheidszorg (KCE) van begin dit jaar bevestigde dat de aanpak van chronische pijn in ons land structureel tekortschiet. Het KCE formuleerde daarop negen concrete actiedomeinen waarvan een betere coördinatie van de zorg en een gestructureerd beleidskader er twee zijn. “België verdient een gestructureerd antwoord. Wij willen daar graag aan mee bouwen”, zegt dr. Nico Blyaert, voorzitter van de VAVP.
Brede consensus
Er bestaat in de medische wereld een breed gedragen consensus, over alle disciplines heen: behandelingen die niet nodig zijn, helpen niemand. Niet de patiënt, niet de arts, niet de samenleving. Dit principe van ‘less is more’ geldt voor neurochirurgen, orthopedisten, radiologen en pijnartsen. De behandelprotocollen die de VAVP mee ontwikkelde en die internationaal ook worden gehanteerd, vertrekken expliciet vanuit dit principe: minimale interventie, maximaal effect, en alleen ingrijpen wanneer er een duidelijke indicatie is.
Chronische pijn gaat tegenwoordig verder dan enkel nek- of rugpijn. Algologen zien een zeer breed spectrum aan chronische pijnproblemen: neuropathische pijn, oncologische pijn, viscerale pijn en aangezichtspijn. Een vergrijzende bevolking, het groeiend aantal kankerpatiënten dat zijn behandeling overleeft maar met chronische pijn achterblijft en een toenemend bewustzijn bij zorgverleners en patiënten zorgen voor een stijgende vraag naar gespecialiseerde pijnzorg. De uitdaging is niet om minder te behandelen, maar om de juiste behandeling te bieden aan de juiste patiënt en deze patiënt tijdig te bereiken.
284 euro per patiënt per jaar
De kostprijs is een gegeven dat steeds weerkeert in het debat over pijnzorg. De VAVP deelt de bezorgdheid over een duurzaam en betaalbaar gezondheidssysteem, maar waarschuwt tegelijk voor een al te enge blik op wat besparen werkelijk betekent. Interventionele pijnbehandeling kost gemiddeld 284 euro per patiënt per jaar. Een beleid dat interventionele pijnbehandelingen ontmoedigt of terugdringt zonder een wetenschappelijk onderbouwd alternatief, drijft patiënten richting duurdere en ingrijpendere ingrepen.
Dat is geen besparing: dat is een kostenverschuiving. Dat patiënten bovendien geconfronteerd worden met lange wachttijden, tot twaalf maanden in sommige pijncentra, illustreert volgens de VAVP dat het probleem net omgekeerd is: er is te weinig capaciteit, niet te veel behandeling. “Het is mede omwille van deze lange wachttijden dat privé-pijncentra ontstaan buiten de ziekenhuizen waarbij de patiënt alleen zonder terugbetaling terecht kan. Gezien de gemiddelde socio-economische klasse van de gemiddelde pijnpatiënt is dit geen gewenste situatie.”
Arbeidsongeschiktheid is één van de politieke thema’s van het moment. Chronische pijn is daarbij een niet te onderschatten oorzaak van langdurige arbeidsongeschiktheid. De impact van arbeidsongeschiktheid op het welzijn van een individu is enorm en arbeidsre-integratie moet dus mee worden opgenomen in het behandelplan.
Preventieve component
Een patiënt die dankzij interventionele pijnbehandeling opnieuw kan werken, genereert maatschappelijke opbrengsten die de behandelkost ruimschoots overstijgen: minder uitkeringen, meer belastinginkomsten, minder beroep op sociale zekerheid. “Een besparing op korte termijn door minder behandelingen toe te laten, is daarom geen garantie op een besparing op lange termijn. Integendeel. Wie bespaart op pijnzorg, bespaart niet op de zorgkost — maar verschuift die naar arbeidsongeschiktheid, opioïdengebruik en sociale zekerheid. Dat is geen efficiëntie. Dat is een factuur die we doorschuiven naar morgen”, stelt dr. Blyaert vast.
Daarom pleit de VAVP voor een nationaal pijnplan dat verder gaat dan de louter curatieve zorg, maar ook een preventieve component bevat. Sensibilisering over bewegen, voeding en mentale gezondheid, structurele samenwerking met de eerstelijnszorg en een actieve rol voor huisartsen in het vroeg herkennen van risicoprofielen zijn daarbij belangrijk.
Een geloofwaardig pijnplan moet volgens de VAVP vier elementen omvatten:
- Multidisciplinaire behandeling als standaard: chronische pijn vereist een multidisciplinaire aanpak waarbij zowel het interventionele als de niet-interventionele behandelingen in een biopsychosociaal model geïntegreerd worden. Pijncentra, huisartsen, neurochirurgen, orthopedische chirurgen, fysische geneeskundigen en revalidatieartsen, kinesitherapeuten, psychologen en andere zorgverleners moeten structureel samenwerken.
- Erkenning van algologie als medische specialisatie: zonder erkenning zijn er geen afdwingbare kwaliteitsnormen, uniforme opleiding of meetbare uitkomsten.
- Een aparte en correcte nomenclatuurcode voor de algologieconsultatie: een eigen code maakt de sector transparant, meetbaar en stuurbaar.
- Regionale en federale coördinatie: het plan moet zowel op federaal als op Vlaams en Waals niveau worden gedragen, met aandacht voor de reeds bestaande regionale verschillen in behandelcapaciteit.
“Wij willen het debat voeren dat al te lang op zich laat wachten en soms te eenzijdig en stigmatiserend wordt gebracht. België verdient een nationaal pijnplan. En de miljoenen mensen met chronische pijn verdienen een overheid die hen serieus neemt”, besluit Nico Blyaert.
