Halt aan ongewenste haartjes!
Sommigen gaan vanaf de eerste zonnestraaltjes bepaalde lichaamsdelen te lijf met waxen, scheermesjes en crèmes. Voor anderen is overbeharing een permanente zorg. Wat zijn de oorzaken van dit probleem en wat kan eraan gedaan worden?
H ypertrichose wordt gedefinieerd als overmatige haargroei, meestal onder de vorm van dons op plekken die normaal licht behaard zijn en kan zowel bij mannen als bij vrouwen voor het nodige ongemak zorgen. Hirsutisme is een vorm van overbeharing bij vrouwen ter hoogte van huidzones die androgeen- afhankelijk zijn (bovenlip, kin, borst, lijn tussen navel en schaambeen,...).
De verantwoordelijken
Hypertrichose kan erfelijk zijn en komt vaker voor bij families uit het Middellandse Zeegebied. Bepaalde geneesmiddelen (minoxidil, ciclosporine, fenytoïne, diazoxide, corticosteroïden,...) die geen beroep doen op de tussenkomst van de androgeenreceptoren kunnen een toename van de beharing als nevenwerking hebben. Enkele maanden na stopzetting van de behandeling zal die geleidelijk verdwijnen. Metabole aandoeningen (porfyrie, hypothyroïdie), voedingsafwijkingen (anorexia nervosa) of neoplasieën (kanker van het spijsverteringskanaal of de longen of een lymfoom) hebben eveneens een invloed op de beharing. De oorsprong van hirsutisme kan zich situeren ter hoogte van de eierstokken (polycysteus ovarium syndroom), de bijnieren (adrenogenitaal syndroom, syndroom van Cushing) of exogeen zijn (androgenen, progestageen met androgene eigenschappen). Idiopathisch hirsutisme kan verklaard worden door een verhoogde gevoeligheid van de haarfollikels voor androgenen zonder dat hun gehalte gestegen is. Een familiale vorm treft vooral vrouwen uit zuidelijke regio's. Een recent ontstaan hirsutisme moet doen denken aan een viriliserende tumor en vergt verder onderzoek. Hoewel de diagnose berust op het klinisch beeld, kan een hormonale dosering nuttig zijn om de oorzaak van de overbeharing te achterhalen en de behandeling te bepalen. Indien het hirsutisme enkel gepaard gaat met tekens van hyperandrogenisme (seborroe, vetpuistjes, haaruitval), blijft de hormonale dosering beperkt tot de mannelijke hormonen. In geval de cyclus is verstoord, is een uitgebreidere analyse noodzakelijk.
Aanpak
In eerste instantie wordt een lokale behandeling aanbevolen. Er bestaan meerdere technieken om de ontsierende haartjes te verwijderen: scheren, epilatie met was, ontharende crèmes, elektrolyse, laser,.. De keuze hangt af van de zone die moet worden behandeld, de periode vooraleer de haartjes teruggroeien, het risico op ongewenste nevenverschijnselen (allergische reactie) en de persoonlijke voorkeur. Ontkleuren met producten op basis van waterstofperoxide is doeltreffend voor haartjes op de bovenlip, maar kan een allergene invloed hebben. Een verbetering van het metabool syndroom (gewichtsverlies, lichaamsbeweging, controle van de hyperinsulinemie) waarmee het polycysteus ovarium syndroom gepaard gaat, leidt tot een daling van de testosteronconcentratie en van de klinische tekens die daarmee samengaan. Het onderdrukken van de androgeensynthese door de ovaria en de bijnieren kan, enkel in geval van hirsutisme, overwogen worden na het falen van lokale behandelingen.
Oestroprogestativa
Deze verminderen het vrij circulerende testosterongehalte en zijn bijgevolg werkzaam bij bepaalde vormen van hirsutisme, in zoverre er geen van de gekende contra-indicaties bestaan. Indien de klinische respons niet optimaal is, kunnen ze gecombineerd worden met anti-androgenen. Wanneer hirsutisme plots optreedt of toeneemt bij gebruik van anticonceptie, moet nagegaan worden of er geen androgeen producerende tumor aanwezig is.
Cyproteronacetaat
Dit product is geregistreerd voor de behandeling van matig ernstige vormen van hirsutisme. Voor lichte vormen is de combinatie met ethinylestradiol geregistreerd. Er bestaan diverse schema's, maar men moet gemiddeld 6 maanden tellen vooraleer resultaat wordt bekomen. Men moet rekening houden met de mogelijke nevenwerkingen (leverstoornissen, trombo-embolie, amenorroe, verstoring van het suikermetabolisme en gewichtstoename) vooraleer deze anti-androgene behandeling met progestagene en antigonadotrope eigenschappen te starten.
Spironolacton
Dit product bezit een anti-androgene en anti-mineralocorticoïde werking. In hoge dosis is het een antagonist van dihydrotestosteron door competitieve inhibitie ter hoogte van de androgeenreceptoren. Het is niet geregistreerd voor gebruik bij hirsutisme. Er moet rekening worden gehouden met mogelijke nevenwerkingen (hyperkaliëmie, hyponatremie, maagproblemen, verstoorde cyclus, gevoelige borsten,...).
Flutamide
Dit niet-steroïdale anti-androgeen bezit in lage dosis een beperkte levertoxiciteit. Het product wordt niet terugbetaald bij hirsutisme omdat het niet geregistreerd werd voor deze indicatie.
Finasteride
Finasteride, een inhibitor van 5- a- reductase, voornamelijk ter hoogte van de prostaat, kan doeltreffend zijn in geval van idiopathisch hirsutisme, maar is niet geregistreerd voor deze indicatie. Andere behandelingen (GnRh-antagonisten, ketoconazol) die evenmin geregistreerd zijn voor hirsutisme worden uitzonderlijk eveneens gebruikt. De keuze van de behandeling zal dus afhangen van de doeltreffendheid die men wil bereiken, van de nevenwerkingen en van de kostprijs.www.bcfi.be,