Eczema: van diagnose tot behandeling
Erytheem, blaasjes, dragende wondjes en schilfering, en bovenop dit alles voortdurende jeuk: deze verschillende stadia van een dermatose leiden tot een toenemend aantal medische raadplegingen. Heel wat patiënten en ouders die ontredderd zijn door deze huidverandering komen raad vragen in de apotheek.
Op fysiopathologisch vlak zijn de letsels bij atopisch of contacteczeem het gevolg van een uitgestelde overgevoeligheidsreactie waarbij zowel antigenen, cellen die antigenen presenteren van de groep der dentritische cellen en specifieke T-lymfocyten betrokken zijn.
Atopisch eczeem
Atopisch eczeem, ook atopische dermatitis genoemd, is een chronische uiting van atopie - genetische aanleg tot een verhoogde aanmaak van IgE en tot allergische aandoeningen (rinitis, astma, eczeem, conjunctivitis) - die verloopt met periodes gekenmerkt door opstoten van ontstekingsverschijnselen op een huidbarrière die genetisch gedesorganiseerd is en met periodes van remissie. De afwisseling van deze fasen is een gevolg van de activiteit van de T-lymfocyt effectorcellen en de T-lymfocyt regulatorcellen.
Verbetering van de huidbarrière
Fillagrinemutaties en afwijkende ceramiden bevorderen het onmerkbaar vochtverlies via de huid. De huid, die poreuzer wordt, wordt een toegangspoort voor allergenen. Huidxerose zou een factor zijn die de ontstekingsreactie op gang brengt. Het aanbrengen van emolliëntia op het hele lichaamsoppervlak - onmiddellijk na een bad op een huid die licht deppend gedroogd werd - laat toe de huidbarrière te herstellen. Na het aanbrengen van een emolliëns moet de huid glanzen. Om de huid te reinigen raadt men best niet-agressieve producten aan (syndets, olie) en verdient een bad van enkele minuten in lauw water (33°C) de voorkeur boven een douche. De kostprijs van deze huidproducten blijkt vaak een rem te vormen om ze te blijven gebruiken. Nochtans is enkel een permanente behandeling in staat de ontstekingsletsels te beperken.
Vermindering van de huidontsteking
Dermatocorticoïden vormen de eerste keuze behandeling tijdens opstoten. De keuze van de sterkte van de formule zal afhangen van de ernst en de lokalisatie van de letsels; de keuze van de galenische vorm (zalf, crème, lotion,...) wordt bepaald door de plaats en het ogenblik van de toepassing ervan en van de tolerantie van de patiënt voor de vulstoffen. Dermatocorticoïden worden lokaal aangebracht op de letsels en de behandeling wordt, na enkele dagen gebruik, geleidelijk aan afgebouwd. Bij jonge kinderen moet men vermijden dat dermatocorticoïden onder de luier occlusief worden gebruikt. Nevenwerkingen (een plaatselijk branderig gevoel na het aanbrengen, hypertrichose, huidatrofie, de kans dat het product doordringt in de bloedbaan,...) kunnen leiden tot gebrekkige therapietrouw of zelfs falen van de behandeling.
Contacteczeem
De etiologie van deze immunologische cellulaire overgevoeligheidsreactie is vrij complex en is gebaseerd op een doorgedreven ondervraging van de patiënt, samen met provocatietests die buiten de momenten waarop er reacties zijn, moeten worden afgenomen. Contacteczeem kan zich bij atopische patiënten vanaf de kindertijd uiten en het kan gaan om verschillende allergene producten: chroomzouten, rubber, bepaalde geneesmiddelen (lokale anesthesie, antibiotica,...), pesticiden, nikkel, kleurstoffen, parfums... Bij de risicoberoepen vinden we werknemers in de landbouw, bouwnijverheid, schoonmaakdiensten, staalnijverheid, haarkappers en medisch personeel. Door hun zwak moleculair gewicht zijn haptenen in staat om doorheen de hoornlaag te dringen en zo in contact te komen met de dendritische huidcellen ( Langerhanscellen) en daar, na een proces van sensibilisering (waarvan de duur zeer variabel is) letsels te veroorzaken op de plaats waar er contact is geweest. De letsels kunnen zich uitbreiden en leiden tot anafylaxie in zijn ergste vorm. Als de patiënt niet langer in contact komt met de substantie kan de gevoeligheid ervoor verminderen, maar de grootste moeilijkheid met deze dermatose blijft de identificatie ervan. De behandeling bestaat uit het aanbrengen van topische anti-inflammatoire middelen en de bescherming van de huidlaag.