Alzheimer: verband met een bacterie in de mond

Vorsers hebben gingipaïnes ontdekt in de hersenen van patiënten met de ziekte van Alzheimer. Ze hebben ook een stof ontwikkeld die de schadelijke effecten tegengaat van die toxische proteasen, die worden afgegeven door Porphyromonas gingivalis, een bacterie die in de mond zit en parodontitis veroorzaakt.

Luc Ruidant - 28 februari 2019

Het is niet de eerste keer dat er een verband wordt vastgesteld tussen de gezondheid van de mond en de tanden en de ziekte van Alzheimer. Deze internationale studie voert nog wat meer bewijsmateriaal aan. De vorsers hebben inderdaad een grotere hoeveelheid gingipaïnes gemeten in de hersenen van patiënten met een ziekte van Alzheimer dan bij mensen zonder ziekte van Alzheimer, en ze hebben de concentratie van gingipaïnes kunnen correleren met een pathologie die gelinkt is aan twee markers: het tau-eiwit, dat noodzakelijk is voor het functioneren van de neuronen, en ubiquitine. Toevoeging van ubiquitine aan een substraateiwit wordt ubiquinatie genoemd. Ubiquinatie kan het eiwit markeren voor afbraak door het proteasoom.

Om de invloed van gingipaïnes op de gezondheid van de hersenen te onderzoeken, heeft de groep de parodontale bacterie P. gingivalis, die die toxische proteasen produceert, in de mond van muizen ingebracht. De mondinfectie veroorzaakte een kolonisatie van de hersenen door gingipaïnes en die kolonisatie verhoogde de productie van het eiwit bèta-amyloïd, een component van de amyloïdplaques, die geassocieerd zijn met de ziekte van Alzheimer. Ze hebben ook waargenomen dat die gingipaïnes in vivo en in vitro neurotoxisch zijn en nefaste effecten uitoefenen op het tau-eiwit.

Om die neurotoxiciteit te blokkeren, hebben de wetenschappers kleine stoffen, COR388 genoemd, ontworpen en gesynthetiseerd die de gingipaïnes remmen. In preklinische experimenten hebben ze aangetoond dat remming van de gingipaïnes de hoeveelheid P. gingivalis in de hersenen verlaagt, de productie van bèta-amyloïd blokkeert, de neuro-ontsteking vermindert en de neuronen in de hippocampus beschermt.

Een soortgelijke behandeling zou dus nuttig kunnen zijn om kolonisatie van de hersenen door P. gingivalis te behandelen en om neurodegeneratieve fenomenen bij de ziekte van Alzheimer te voorkomen.

(referentie:Science Advances, 23 januari 2019, DOI: 10.1126/sciadv.aau3333)