Antipsychotica en overlijdensrisico bij dementie: tijd voor een stand van zaken?
Het overlijdensrisico bij demente patiënten stijgt als ze antipsychotica of psychotrope farmaca innemen. Maar vrij verrassend is dat er nooit een vergelijkende studie versus geen behandeling werd uitgevoerd.
Amerikaanse vorsers hebben het aantal patiënten berekend dat moet worden behandeld om één sterfgeval te veroorzaken (NNH, number needed to harm). Ze hebben dat gedaan aan de hand van een retrospectief casus-controleonderzoek bij veteranen tussen 1998 en 2009. In het totaal ging het om 90 786 patiënten van 65 jaar of ouder die allen aan dementie leden. De eindanalyse werd uitgevoerd in 2014. 40 008 patiënten hadden een behandeling gekregen met antipsychotica (haloperidol, quetiapine, olanzapine of risperidon) of een antidepressivum.
De vorsers hebben het overlijdensrisico en het NNH bepaald tijdens een follow-up van 180 dagen bij de patiënten die werden behandeld, en bij de patiënten die niet werden behandeld, maar dezelfde risicofactoren vertoonden. Bij de behandelde patiënten werd het overlijdensrisico voor elk geneesmiddel apart bepaald en werd het overlijdensrisico ook vergeleken met dat bij vergelijkbare patiënten qua leeftijd, geslacht, jaar van begin van de dementie, bestaan van wanen of andere klinische en demografische kenmerken, die antidepressiva innamen. In een tweede studie hebben de vorsers het overlijdensrisico vergeleken bij inname van olanzapine, quetiapine en risperidon na correctie voor de dosering.
Het overlijdensrisico was 3,8% (95% BI 1,0%-6,6%; p < 0,01) hoger bij patiënten die haloperiodol innamen, dan bij patiënten die er geen gebruikten. Het NNH was 27. Het overlijdensrisico met olanzapine was 2,5% hoger (95% BI 0,3%-4,7%; p = 0,02) met een NNH van 40 en het overlijdensrisico met quetiapine was 2,0% hoger (95% BI 0,7%-3,3%; p < 0,01) met een NNH van 50. Het overlijdensrisico was 12,3% hoger bij de patiënten die haloperidol kregen (NNH = 8) en 3,2% hoger bij de patiënten die quetiapine innamen (NNH = 31), dan bij de patiënten die antidepressiva innamen. Het overlijdensrisico was 1,7% hoger met risperidon en 1,5% hoger met olanzapine dan met quetiapine. Voorts hebben de vorsers vastgesteld dat het overlijdensrisico steeg met de dosering.
Volgens de auteurs zou het effect van antipsychotica op de sterfte bij demente patiënten dus groter kunnen zijn dan wat tot nog toe werd gedacht.