Bipolaire stoornissen: en als we eens naar de genen zouden kijken?
Bipolaire stoornissen zijn geen officiële indicatie voor behandeling met antidepressiva. Nochtans vertonen die patiënten vaak depressieve symptomen. Mark Frye van de Mayo Clinic heeft gezocht naar biomarkers die de respons op een behandeling met antidepressiva zouden kunnen voorspellen.
Een klinische of subklinische depressie kan patiënten met een type I of type II bipolaire stoornis ertoe brengen om de hand aan zichzelf te slaan en/of angstig te worden, waarvoor ze soms drugs gaan gebruiken. Meerdere studies hebben ook aangetoond dat een depressie kan leiden tot werkverlet en zelfs jobverlies, meer bij een bipolaire dan bij een unipolaire stoornis. De kans om te verglijden in een episode van manie of hypomanie hangt af van tal van factoren waaronder polymorfisme van het gen dat codeert voor de serotoninerge transporter 5-HTTLPR.
Als een orakel
Het is dan ook interessant die effecten te bekijken vanuit farmacogenomisch oogpunt, d.w.z. evaluatie van de effecten van genetische variaties op de respons op geneesmiddelen. Die studies geven ook informatie over de pathofysiologie van complexe en multifactoriële aandoeningen. Ze vormen ook de basis voor ontdekking van nieuwe efficiëntere geneesmiddelen die beter worden verdragen. Die informatie stelt ons ook in staat om de dosering, de bijwerkingen en de te verwachten respons op de behandeling te voorspellen.
Het gen dat codeert voor de serotoninetransporter, ligt in de locus SLC6A4 op chromosoom 17. We weten al enkele jaren dat er twee allelen bestaan: een kort (S) en een lang (L). Mensen met het L-allel zullen beter op antidepressiva reageren. Bij iemand die L/L-homozygoot is, verdubbelt de expressie van 5-HTT. Biernacka et al. (1) hebben in 2011 een meta-analyse uitgevoerd waarin een zwakke correlatie werd vastgesteld tussen het S-allel en het risico op ontwikkeling van manische episoden tijdens behandeling met antidepressiva. Er blijkt dus wel degelijk een correlatie te bestaan, ook al zijn de gegevens van de geanalyseerde klinische studies aanvechtbaar.
De BioBank voor bipolaire stoornissen die in 2009 door de Mayo Clinic werd opgericht, zal meer resultaten geven. Momenteel zijn er al 1300 patiënten geregistreerd en de initiatiefnemers hopen te komen tot 4000. Mark Frye et al. voeren momenteel een studie uit waarin ze eerst het AIM+ fenotype hebben gedefinieerd als een patiënt die een (hypo)manische stoornis heeft ontwikkeld binnen 60 dagen na het starten van een behandeling met antidepressiva. Er spelen nog andere factoren mee zoals de klasse van antidepressiva, het type bipolaire stoornis, de leeftijd en het ras.
Beter tegemoetkomen aan de noden
Ze hebben al ontdekt, ook al moet dat nog worden bevestigd, dat een type II bipolaire stoornis en de farmacotherapeutische klasse bijdragen tot de ontwikkeling van een manische stoornis. Ze hebben een verkennende studie uitgevoerd bij 295 blanken van wie 113 AIM+ en 182 AIM-. Bij alle patiënten werd de 5HTTLPR geanalyseerd (polymorfisme van één enkele base van rs25531 in de promotorregio en repetities in het tweede intron, het niet-coderende deel van het gen). Er zijn 3 allelen bekend met 9, 10 en 12 repetities. De analyse heeft aangetoond dat het S-allel AIM+ in de hand werkt, wat de resultaten van de meta-analyse van Biernacka bevestigt.
Multigene analyse is interessant bij aandoeningen zoals bipolaire stoornissen omdat dat zou kunnen uitmonden in een behandeling op maat waardoor de gemoedsstemming sneller kan worden gestabiliseerd en mislukken van de behandeling kan worden voorkomen. Dat zou ook bijzonder nuttig zijn in het kader van klinische studies. Ook biedt dat uitzicht op een primaire preventie van bijwerkingen zoals AIM. Volgens Mark Frye spreekt het echter voor zich dat de omgeving een rol speelt. Het is evenwel moeilijk uit te maken in hoeverre de omgeving haar invloed uitoefent op genen en de expressie van de ziekte. Mark Frye pleit in elk geval voor een rigoureuze fenotypische evaluatie die verder reikt dan de DSM 5.