Contraceptie met een progestageen: hoger risico op meningioom?
Het is bewezen dat er een correlatie bestaat tussen bepaalde progestagenen in hoge dosering en het risico op meningioom. Een grote Deense studie, die is gepubliceerd in JAMA Network Open, trekt het debat evenwel open: er zou een correlatie bestaan met meerdere, vaak voorgeschreven hormonale anticonceptiva. Die studie zet de risico-batenverhouding van hormonale contraceptie niet op de helling, maar pleit toch voor een meer gepersonaliseerde behandeling, vooral als die lang wordt voorgeschreven.
Een meningioom is een doorgaans goedaardige intracraniale tumor, die meestal traag groeit. De ontwikkeling ervan zou worden beïnvloed door progestagenen, te oordelen naar de frequente aanwezigheid van progesteronreceptoren en de observaties van tumorgroei tijdens hormonale impregnatie. Het absolute risico in samenhang met hormonale anticonceptiva is echter laag.
Het signaal verschilt volgens de stof en de behandelingsduur
De auteurs hebben een nationaal casus-controleonderzoek van 25 jaar uitgevoerd bij 1.473 vrouwen met een meningioom en 14.717 gematchte controlevrouwen. De verschillende anticonceptiva werden geanalyseerd volgens hun samenstelling, toedieningsweg en duur van toediening.
Meerdere gecombineerde orale anticonceptiva correleerden met een hoger risico: de combinatie ethinyloestradiol plus cyproteron (OR 1,61), desogestrel (OR 1,66), drospirenon (OR 1,58), gestodeen (OR 1,44) en levonorgestrel (OR 1,40). Een minipil met enkel desogestrel 75 µg correleerde met een hoger risico (OR 1,73) en norethisteron niet. Het risico was echter het hoogst met injecties van medroxyprogesteronacetaat (OR 4,55). Een levonorgestrelspiraaltje (52 mg) correleerde met een hoger risico na een jaar en een nog hoger risico na vijf jaar. De incidentie was niet hoger met lager gedoseerde producten. De incidentie was het hoogst bij toediening minder dan een jaar voor het stellen van de diagnose.
Implicaties voor de praktijk
In de Franse EPI-PHARE-studie is echter geen hogere incidentie gemeten met levonorgestrel alleen of in combinatie met ethinyloestradiol. Het Europese geneesmiddelenbureau (EMA) heeft het nog niet nodig gevonden de richtlijnen over gecombineerde orale anticonceptiva dienovereenkomstig aan te passen.
Het is wellicht toch belangrijk de behandeling bij elke patiënte afzonderlijk aan te passen en te polsen naar een persoonlijke voorgeschiedenis van meningioom en een eerdere behandeling met progestagenen. Aangezien langdurige inname (> 1 jaar) correleert met een licht verhoogd risico, vindt het geneesmiddelenbewakingscomité van het EMA dat desogestrel en etonogestrel gecontra-indiceerd zijn bij vrouwen met een (voorgeschiedenis van) meningioom. Een MRI van de hersenen is wenselijk als een vrouw suggestieve symptomen vertoont. Als een meningioom wordt gediagnosticeerd, moet je de behandeling stopzetten. Een systematische screening-MRI wordt niet aanbevolen bij asymptomatische vrouwen.
Referenties:
1. Hasselblad Lundstrøm N, Hjorslev Knudgaard M, Skaarup Pedersen M, Schougaard Christiansen MLS, Wessel Skovlund C. Contraceptive progestogens and incident meningioma. JAMA Netw Open. 2026;9(7):e2622603. doi:10.1001/jamanetworkopen.2026.22603.
2. Roland N, Kolla E, Baricault B, et al. Oral contraceptives with progestogens desogestrel or levonorgestrel and risk of intracranial meningioma: national case-control study. BMJ. 2025;389:e083981. doi:10.1136/bmj-2024-083981.
3. European Medicines Agency. Meeting highlights from the Pharmacovigilance Risk Assessment Committee (PRAC) 6–9 July 2026: Desogestrel- and etonogestrel-containing medicines: risk of meningioma and new measures to minimise this risk. Published July 10, 2026. Te raadplegen op: https://www.ema.europa.eu/en/news/meeting-highlights-pharmacovigilance-risk-assessment-committee-prac-6-9-july-2026