Factcheck door Gezondheid & Wetenschap
Ontwikkelen stewardessen vaker borstkanker door kosmische straling?
Een 59-jarige stewardess van Air France krijgt als eerste een schadevergoeding toegekend omdat ze borstkanker zou hebben ontwikkeld als gevolg van blootstelling aan kosmische straling. Volgens een nieuwe studie waarnaar diverse media verwezen, zouden piloten en stewardessen een groter risico lopen op stralingsgerelateerde kankers dan andere beroepsgroepen.
Waar komt dit nieuws vandaan?
Kosmische straling is straling die is samengesteld uit energierijke deeltjes afkomstig uit de ruimte en die voortdurend op de aarde neervallen. Ze zijn zeer klein en niet te zien noch te voelen. Kosmische straling bevat zeer veel energie: hoe hoger in de lucht, hoe meer. Cabinepersoneel, piloten, stewards en stewardessen, worden er meer aan blootgesteld dan andere beroepsgroepen.
Kosmische straling wordt in verband gebracht met kanker. Daarom stemde een Franse rechtbank in met het verzoek van een 59-jarige stewardess om een schadevergoeding te krijgen omdat ze borstkanker ontwikkelde. Door haar job zou ze een groter risico lopen op borstkanker. De stewardess maakte in dertig jaar tijd 12.600 vluchturen, meer dan de helft ’s nachts. (1)
Hoe interpreteren?
Meerdere studies hebben aangetoond dat stewardessen vaker borstkanker krijgen dan andere beroepsgroepen, daar is geen twijfel over. Volgens een overzichtsonderzoek met negen studies over dit onderwerp, zouden ze zelfs tot 40% meer risico lopen op borstkanker. (2)
De nieuwe studie waarnaar de Franse rechtbank en de media verwijzen, ziet een verklaring in de blootstelling aan kosmische straling. Stewardessen en piloten overlijden vaker aan kankers, waaronder borstkanker en prostaatkanker, waarvoor kosmische straling een mogelijke risicofactor is. (3) Dat is een observatie, en daarmee is niet bewezen dat de straling de oorzaak is, enkel dat er een mogelijk verband is.
Stralingsgerelateerde kankers zijn kankers die vaker voorkomen nadat mensen werden blootgesteld aan straling, bijvoorbeeld bij mensen die bestraald werden voor een andere kanker (radiotherapie), bij overlevers van de atoombommen in Japan en bij mensen die beroepsmatig aan meer straling worden blootgesteld. Voorbeelden van stralingsgerelateerde kankers zijn borstkanker, prostaatkanker, schildklierkanker, leukemie en melanoom.
Er zijn drie mogelijke verklaringen voor het groter risico op borstkanker bij stewardessen. Verstoring van het dag-nachtritme door nachtwerk, jet lags en het vaker vertoeven in meerdere tijdszones, de verhoogde blootstelling aan kosmische straling uit de ruimte en tot slot of ze al dan niet kinderen krijgen en hoeveel. Alle verklaringen werden reeds meermaals onder de loep genomen. Tot op heden is niet duidelijk bewezen dat nachtwerk het risico op borstkanker verhoogt, al zijn daar wel aanwijzingen voor. Het is evenmin bewezen dat meer blootstelling aan kosmische straling het risico vergroot. Mocht dat het geval zijn zou je verwachten dat meer vlieguren of meer jaren dienst als stewardess leidt tot een grotere kans op borstkanker, wat niet zo is. (4)
Stewardessen zijn wel veel vaker kinderloos of krijgen pas op latere leeftijd een kind in vergelijking met mensen ‘op de grond’. Geen doorgemaakte zwangerschap en een zwangerschap op latere leeftijd zijn gekende risicofactoren voor borstkanker. Maar ook voor dit verband spreken studies elkaar tegen. (5)
Besluit
Het is een feit dat stewardessen vaker borstkanker ontwikkelen, maar tot op heden bestaat daar geen goede verklaring voor. De nieuwe Franse studie versterkt de hypothese over de impact van kosmische straling, maar kan daarvoor ook geen bewijs leveren.
In opdracht van de Vlaamse Gemeenschap ontwikkelde het Centrum voor Evidence-Based Medicine (Cebam) de onafhankelijke website Gezondheid en Wetenschap. De initiatiefnemers menen dat er nood is aan een onpartijdige, betrouwbare en toegankelijke informatiebron over gezondheid, gebaseerd op degelijk wetenschappelijk onderzoek of Evidence-Based Medicine (EBM). Voortaan verschijnt er elke maand een Factcheck in Artsenkrant. Hebt u een vraag die u Gezondheid en Wetenschap wil laten factchecken, dan kan u die sturen naar fic@pmg.be. Wij bezorgen de vraag aan Gezondheid en Wetenschap. Het resultaat van de factcheck leest u later in Artsenkrant.
Referenties:
1. VRTNWS 26/08/2026 Borstkanker voor het eerst erkend als beroepsziekte in luchtvaart in Frankrijk: cabinemedewerker Air France wint rechtszaak
2. Weinmann S, Tanaka LF, Schauberger G et al. Breast Cancer Among Female Flight Attendants and the Role of the Occupational Exposures: A Systematic Review and Meta-analysis. J Occup Environ Med. 2022;64:822-830.
3. Patel V, Liu M, Jena AB. Cancer-Related Mortality Among US Pilots and Flight Attendants. JAMA Intern Med, Published online August 17, 2026. doi:10.1001/jamainternmed.2026.3635.
4. Schubauer-Berigan M, Anderson J, Hein M et al. Breast cancer incidence in a cohort of U.S. flight attendants. Am J Ind Med 2015;58: 252-266.
5. Co M, Kwong A. Breast Cancer Rate and Mortality in Female Flight Attendants: A Systematic Review and Pooled Analysis. Clin Breast Cancer. 2020;20:371-376.