Het hart van de vrouw: reden tot bezorgdheid
STEM UIT HET VELD Dit is geen sentimenteel verhaal, maar een waarschuwing van de Belgische Cardiologische Liga. “Vrouwen en artsen die vrouwen verzorgen, moeten beseffen dat de cardiovasculaire risicofactoren en de kenmerken van hart- en vaataandoeningen niet dezelfde zijn bij vrouwen als bij mannen. Met een betere herkenning van de tekens en symptomen kan je de cardiovasculaire preventie verbeteren en vermijd je in de val te lopen van een gendersensitieve geneeskunde, die bij pijn in de borstkas bij mannen denkt aan een acuut myocardinfarct en bij vrouwen aan stress.
In België sterven vrouwen bijna zesmaal vaker aan hart- en vaataandoeningen dan aan borstkanker. Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen, maar dat blijkt driekwart van de Belgen niet te weten.
De eerste verklaring die daarvoor wordt aangehaald, is van anatomische aard: vrouwen hebben een kleiner hart en dunnere slagaders, waardoor ze vatbaarder zijn voor bepaalde risicofactoren en wat invloed heeft op de pathofysiologie. Zo komt aantasting van de kleine bloedvaatjes vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Dat veroorzaakt een microvasculaire angina pectoris met normale epicardiale kransslagaders bij coronariografie en een hoog risico op ernstige cardiovasculaire accidenten.
Andere voorbeelden zijn spontane coronaire dissectie en takotsubo-cardiomyopathie (stresscardiomyopathie). Die laatste komt hoofdzakelijk voor bij veeleer angstige vrouwen en na de menopauze. Een takotsubo-cardiomyopathie is veel frequenter bij vrouwen dan bij mannen (9/1) en dat komt doordat hun slagaders bijzonder gevoelig zijn voor de effecten van stresshormonen. Ze vertonen coronaire microspasmen, die een acuut coronair syndroom kunnen veroorzaken, hoewel er geen obstructie van de epicardiale kransslagaders te zien is. De prevalentie ervan is nog hoger bij postmenopauzale vrouwen, die minder beschermd worden door hun natuurlijke oestrogenen. Een andere verklaring is dat de diagnose soms minder duidelijk is dan bij mannen, waardoor vrouwen minder snel of minder intensief worden behandeld.
'In België sterven vrouwen bijna zesmaal vaker aan hart- en vaataandoeningen dan aan borstkanker.'
Miskende en onderschatte symptomen
Pijn in de borstkas is ook bij vrouwen het belangrijkste symptoom van een myocardinfarct, maar bij vrouwen gaat die pijn vaak samen met intense vermoeidheid, kortademigheid, nausea, duizeligheid, pijn in de borstkas uitstralend naar de arm en de kaak, hartkloppingen, bewustzijnsverlies en vagale malaise. Tekenen die soms worden toegeschreven aan stress, angst of uitputting. Bij postmenopauzale vrouwen moeten die echter nopen tot waakzaamheid.
Anders dreigt de behandeling niet tijdig te worden gestart en zou de prognose kunnen verslechteren. In de iVOX-studie dacht 36% van de respondenten dat de symptomen van een myocardinfarct dezelfde zijn bij vrouwen als bij mannen. Slechts 22%-26% kende de frequentste tekenen bij vrouwen.
De menopauze, een biologisch keerpunt
Vrouwen kunnen in elke levensfase worden getroffen door hart- en vaataandoeningen. Voor de menopauze zorgen oestrogenen voor een gedeeltelijke, maar geen absolute bescherming en kunnen er al risicofactoren zijn zoals roken, hypertensie, een hoge cholesterol, overgewicht en een zittende levenswijze. Gecombineerde hormonale anticonceptiva verhogen het risico op trombose. Zwangerschapscomplicaties zoals pre-eclampsie en zwangerschapsdiabetes zijn vroege merkers van een hoog cardiovasculair risico op lange termijn. Ook ontstekingsziekten (polyartritis) en auto-immuunziektes (ziekte van Crohn) verhogen het cardiovasculaire risico.
Na de menopauze valt de hormonale bescherming weg en stijgt het cardiovasculaire risico als gevolg van hypertensie, een hoge LDL-cholesterolconcentratie, een verhoogde glykemie … tot hetzelfde niveau als bij mannen. Veel vrouwen weten dat niet. Prof. Ernst Rietzschel, voorzitter van het wetenschappelijke comité van de Belgische Cardiologische Liga: “De menopauze is een biologisch keerpunt dat vrouwen en artsen ernstig moeten nemen. Door het wegvallen van de beschermende oestrogenen wordt elke vrouw vatbaar voor hart- en vaataandoeningen. Een cardiovasculaire evaluatie vanaf de leeftijd van vijftig jaar is geen luxe, maar een noodzaak.”
Vrouwen, zorgverstrekkers en vorsers sensibiliseren
De sensibiliseringscampagne omvat video’s met getuigenissen van patiënten, acties op sociale media gesteund door tal van Belgische influencers en persoonlijkheden en informatiesessies voor het grote publiek en gezondheidswerkers in ziekenhuizen, medische huizen en gemeentes in België. Jarenlang hebben we gedacht dat hart- en vaataandoeningen vooral voorkomen bij mannen. In klinische studies in de jaren negentig was slechts 20% van de patiënten van het vrouwelijke geslacht.
In de jaren 2010-2020 is dat in cardiologische klinische studies gestegen tot 30-40%. Ook de leeftijd speelt mee: in klinische studies bij 60-plussers was nog niet een derde van de patiënten van het vrouwelijke geslacht. Op het congres van de ESC dit jaar werd de STAREE-studie gepresenteerd. Die studie heeft het effect van een statine in de primaire preventie van cardiovasculaire accidenten geëvalueerd. 51,9% van de 9.971 proefpersonen waren vrouwen. De POPular ACE TAVI-studie heeft de veiligheid en de werkzaamheid van systematische toediening van protamine vergeleken met selectieve toediening voor terugtrekking van de invoerschede na een TAVI via de art. femoralis. In die studie waren 41% van de proefpersonen vrouwen. De geesten zijn dus aan het veranderen.
Het hart van vrouwen beschermen
De Belgische Cardiologische Liga roept alle vrouwen op om levenslang zorg te dragen voor de gezondheid van hun hart en raadt een volledig cardiovasculair onderzoek aan vanaf de leeftijd van vijftig jaar. Dat is belangrijk als je weet dat bijna 80% van de hart- en vaataandoeningen zou kunnen worden voorkomen door een gezonde levenswijze: een evenwichtige voeding, regelmatige lichaamsbeweging, niet roken en follow-up van enkele elementaire parameters (BMI, middelomtrek, LDL-cholesterolconcentratie, glykemie, bloeddruk,…). Net zoals bij mannen moet je ook bij vrouwen rekening houden met de persoonlijke voorgeschiedenis, de leeftijd, metabole, auto-immune en inflammatoire comorbiditeiten,... De gezondheid van het hart begint echter niet bij de menopauze, maar je moet er levenslang aan werken.