Gonartrose: de beroepsziekte onder de knie krijgen
Gonartrose is een ziekte die via het zogenaamde ‘open systeem’ erkend kan worden als beroepsziekte. Ze leidt tot morbiditeit die zorgt voor beperkingen in het uitoefenen van een fysiek beroep.
Dokter Wim Van Hooste, preventieadviseur-arbeidsarts
Gonartrose is een ziekte die bij Fedris (Federaal Agentschap voor Beroepsrisico’s) via het zogenaamde ‘open systeem’ erkend kan worden als beroepsziekte. Dit komt omdat het niet op de huidige Belgische beroepsziektenlijst vermeld staat.
Daardoor is het vereist dat de werknemer die de aanvraag indient, genoeg wetenschappelijke argumentatie in handen heeft voor het bewijzen van het causaal verband tussen gonartrose en het beroepsrisico. Wat uitermate moeilijk is voor een individuele casus, zodat bijna geen enkele ziekte aanvaard wordt in het open systeem.
Dat betekent dat er vele gevallen van gonartrose, de meest voorkomende chronische ziekte en vorm van artrose, niet aanvaard worden of er geen aanvraag tot schadeloosstelling bij Fedris gebeurde. Het bijna nooit aanvaarden leidt tot veel frustratie en het niet meer aanvragen bij door (arbeids)artsen en werknemers.
Artrose wordt vaak weggezet als ‘slijtage van het kraakbeen’, hoewel het hele gewricht aangedaan is. Gonartrose leidt tot morbiditeit die zorgt voor beperkingen in het uitoefenen van een fysiek beroep.
Gonartrose is gelinkt aan vier beroepsmatige fysieke activiteiten, zijnde knielen en/of hurken (Odds Ratio 1,3-1,7), tillen (OR 1,4-1,7), traplopen of beklimmen van ladders (OR 1,4-1,6) en ‘professioneel voetballen’ (OR 2,81) (Registratierichtlijn – Artrose van de knie (gonartrose), Nederlands Centrum voor Beroepsziekten, 2026) (Verbeek et al., Saf Health Work, 2017; Canetti et al., Appl Ergon, 2020; Wang et al., Arthritis Care Resp, 2020; Goron et al., Arch Mal Prof Environ, 2026).
De volgende blootstellingscriteria werden geformuleerd in Nederland, waarbij 1 criterium voldoende is voor beroepsziektemelding.
- Cumulatief 13.000 uren knielen en/of hurken, ofwel 2 uur knielen/hurken per werkdag bij een 5-daagje werkweek en 240 werkdagen per jaar gedurende 27 jaar, of 4 uur per dag gedurende 13 jaar, of 6 uur per dag gedurende 9 jaar.
- Gedurende 10 jaar tillen van lasten minimaal 10 kg gedurende 10 keer per dag.
- Tien jaar lang minimaal 30 trappen of ladders per werkdag beklimmen.
- Ofwel professioneel voetballen.
Natuurlijk zijn er ook niet-werkgebonden verklaringen voor het optreden van gonartrose: oudere leeftijd, vrouwelijk geslacht, trauma, overgewicht en obesitas, anatomische afwijkingen (varus/valgus) en genetische factoren. Lichamelijke activiteit in de vrije tijd is dan weer een beschermende factor.
Beroepen in de bouw- en landbouwsector hebben een verhoogd risico (Wang et al., 2020). Obese werknemers hebben een tweevoudig risico (Palmer, Br Med Bull, 2012). Gewichtsafname is dus een vereiste in de aanpak van gonartrose. Overgewicht, trauma’s en beroepsrisico’s zijn de drie belangrijke factoren in de primaire preventie (Zhang, Osteoarthr Cartil, 2010). Natuurlijk komen werkaanpassingen en ergonomische expertise om de hoek kijken.
De Nederlandse Registratierichtlijn met de blootstellingscriteria en de geraadpleegde literatuur bieden een stevig houvast voor een aangifte bij Fedris. Succes!