Nosocomiale pneumonie: betere mond- en tandzorg halveert het risico
ESCMID-CONGRES Dat is de conclusie van de multicentrische HAPPEN-studie (Hospital Acquired Pneumonia Prevention), waarvan de resultaten in München zijn gepresenteerd.(1) Een betere mondhygiëne bij ziekenhuispatiënten correleerde met een daling van de incidentie van nosocomiale pneumonie bij niet-beademde patiënten met nagenoeg 60%.
Verrassend is dat zo’n groot effect is verkregen met zo’n eenvoudige handeling. Volgens prof. B. Mitchell (Australië), hoofdonderzoeker, moet die studie de sceptici en de twijfelaars overtuigen van de voordelen van die kosteneffectieve zorg.
Een niet aan kunstmatige beademing gerelateerde nosocomiale pneumonie wordt gedefinieerd als een pneumonie die ontstaat binnen 48 uur na opname in het ziekenhuis van patiënten die niet mechanisch worden beademd.(2) Die diagnose wordt gesteld bij circa 1% van de patiënten die in een ziekenhuis worden opgenomen.(3)
De duur van het ziekenhuisverblijf kan erdoor toenemen met twee weken; 46% van de patiënten dient dan op een intensive care te worden opgenomen. In zo'n geval worden meer antibiotica voorgeschreven, en bijna 20% van de overlevenden wordt binnen dertig dagen opnieuw opgenomen. De sterfte is hoog, van de grootteorde van 15-30%.
In Europa is weinig onderzoek uitgevoerd naar een nosocomiale pneumonie opgetreden bij niet-beademde patiënten, maar er is wel veel onderzoek uitgevoerd over nosocomiale pneumonie bij beademde patiënten. Nochtans is die eerste vorm van nosocomiale pneumonie goed voor twee derde van de gevallen van nosocomiale pneumonie.
Om daar meer informatie over te verkrijgen, hebben de vorsers een eerste grote, gerandomiseerde, multicentrische studie uitgevoerd bij bijna 9.000 patiënten. Ze hebben daarbij vooral gekeken naar tandzorg. In een eerdere studie was immers vastgesteld dat tandenpoetsen correleerde met een lager risico op nosocomiale pneumonie (HR = 0,67).
Incidentie gehalveerd
De HAPPEN-studie is uitgevoerd in negen diensten van drie Australische ziekenhuizen over een periode van twaalf maanden. De studie is uitgevoerd bij 8.870 patiënten van gemiddeld 76 jaar, van wie er 4.567 werden opgenomen tijdens de interventieperiode. Twee derde van de patiënten had een antibioticabehandeling gekregen. Tijdens de interventiefase hebben de patiënten bij opname een tandenborstel, tandpasta, informatiefolders en toegang tot online-informatie gekregen.
Het verzorgend personeel heeft ter plaatse een opleiding gekregen en kreeg toegang tot online-informatie en praktische adviezen om de mond- en tandzorg te verbeteren. De controlegroep heeft de gebruikelijke zorg toegepast. Het percentage patiënten dat mond en tanden verzorgde, is gestegen van 12,6% in de controlegroep naar 65,0% in de interventiegroep. Bij audits tijdens de studie is vastgesteld dat de patiënten hun mond en tanden gemiddeld 1,5 keer per dag verzorgden. Dat correleerde met een statistisch significante daling van het risico op nosocomiale pneumonie bij niet-beademde patiënten (HR = 0,40, p = 0,027): IRR 0,41 (p = 0,035).
Een kleine handeling met grote voordelen
De studie leert dus dat mond- en tandhygiëne het risico op nosocomiale pneumonie bij niet-beademde patiënten in het ziekenhuis verlaagt. Zwakke punten van de studie zijn evenwel het ontbreken van gegevens over antibioticatherapie en het feit dat de werkzaamheid van de zorg niet kon worden gemeten.
Prof. Mitchell: “Het verschil is zo groot dat we deze praktijk zouden moeten veralgemenen. Studies hebben aangetoond dat de verwekkers van zo’n pneumonie hoofdzakelijk afkomstig zijn van het microbioom van de mond van de patiënt. De American Dental Association(4) erkent het belang van mondzorg bij de preventie van nosocomiale pneumonie bij niet-beademde patiënten, maar het bewijsmateriaal was beperkt. Nu beschikken we dus wel over stevige bewijzen wat ziekenhuispatiënten betreft. We moeten die nu in de praktijk implementeren en gestructureerde intramurale programma’s opstellen.”
Referenties:
1. Mitchell, B, et al.The hospital acquired pneumonia prevention (HAPPEN) study: a multi-centre randomised controlled trial. ESCMID Global 2026;#1972.oral presentation
2. Pittaway H, et al. Management of non ventilated hospital acquired pneumonia. Clinical Infection in Practice 2024;21:100350
3. Munro SC, et al. A call to action: Recommendations from the National Organization to Prevent Hospital-Acquired Pneumonia (NOHAP) among non ventilated patients. Infection Control & Hospital Epidemiology. 202;42(8):991-996. doi:10.1017/ice.2021.239
4. Quinn B, et al. Non-ventilator healthcare-associated pneumonie (nvHAP): best practices for prevention of nv-HAP. Am J Infect Control 2020;48:A23-A27