Gastro-enterologie

Percutane endoscopische gastrostomie bij ondervoeding

De Cliniques Universitaires Saint-Luc hebben hun tweede congres voor hepato-gastro-enterologie gehouden op zaterdag 17 januari 2026 in Brussel. Een gelegenheid om het te hebben over mini-invasieve technieken voor enterale voeding met prof. Nicolas Lanthier, gastro-enteroloog en NFWO-vorser, gespecialiseerd in metabole ziektes.

Het spreekt voor zich dat een lichaam dat niet voldoende calorieën krijgt, snel uitgeput geraakt. Het immuunsysteem, de endocriene en de exocriene functies, het anabolisme van de cellen,... Elke pathofysiologie stoelt op die eenvoudige vaststelling en dat is nog meer het geval bij patiënten met een infectie, kanker of een trauma.

Als een patiënt ondervoed is of ondervoed dreigt te geraken wegens zijn medische toestand, moet snel de vraag worden gesteld of een interventie geïndiceerd is. In voorkomend geval moet je de voorkeur geven aan enterale voeding.

Elementaire principes en indicaties

Bij een percutane gastrostomie wordt een cicatriciële fistel aangelegd tussen de buikwand en de maagwand. Als de perorale voedselinname niet volstaat of ineffectief is, kan je de patiënt via die weg voeden. Twee elementaire voorwaarden daarvoor zijn: de patiënt heeft een extra ondersteuning nodig gedurende meer dan zes weken en de levensverwachting wordt geraamd op meer dan een maand.

Een nasogastrische sonde is geïndiceerd voor een kortere kunstmatige voeding. Een gastrostomie is weliswaar invasiever, maar biedt tal van voordelen: hogere voedingswaarde, betere algemene tolerantie en, ook belangrijk, een betere sociale aanvaarding door de patiënt. In een aantal klinische gevallen (bv. geen transilluminatie van de maag bij endoscopie) is een chirurgische gastrostomie nodig, maar die veroorzaakt meer complicaties en het zal dan langer duren voor de voeding kan worden hervat.

Indicaties voor een percutane gastrostomie zijn slikproblemen als gevolg van allerhande aandoeningen (CVA, ziekte van Parkinson, kanker in het neus-keel-oorgebied, craniaal trauma,…) en ondervoeding door een verhoogd katabolisme zoals bij een gevorderd hartfalen of een gevorderde ademhalingsinsufficiëntie.

Ondervoeding verhoogt de sterfte. Daarom moet je daar snel in het therapeutische proces aandacht aan besteden. Vaak wordt, aldus prof. Lanthier, nog te lang gewacht voor het uitvoeren van een gastrostomie, met name bij ALS. Als sneller een stoma wordt aangelegd, zal dat beter worden verdragen, zal de klinische toestand sneller verbeteren en zal de prognose stijgen.

Ondervoeding verhoogt de sterfte. Daarom moet je daar snel in het therapeutische proces aandacht aan besteden.

De technieken

Er bestaan twee soorten sondes voor een endoscopische gastrostomie: de pulltechniek en de pushtechniek.

• De pulltechniek is een gemakkelijke techniek en wordt dan ook het vaakst gebruikt. Daarbij wordt de sonde door de orofarynx getrokken. Voor plaatsing moet je de patiënt antibiotica geven. Die techniek is gecontra-indiceerd in geval van een tumor in de neus-keel-oorstreek, een slokdarmtumor (risico op metastasering) en in geval van een stenose waar je niet door kan.
• De pushtechniek is meer operatordependent, vergt meer expertise, maar kan ook worden uitgevoerd in geval van een tumor (geen risico op metastasering) en de patiënt hoeft niet eerst antibiotica in te nemen. De sonde wordt via de ontsmette huid na transilluminatie in de maag geduwd. De sonde kan gemakkelijker worden veranderd en daar is geen nieuwe endoscopie voor nodig.

Evolutie en complicaties

De voeding wordt meteen na de gastrostomie gestart. De wonde wordt dagelijks verzorgd en de patiënt krijgt een opleiding om het risico op complicaties te verkleinen. De sonde moet dagelijks worden gemobiliseerd en moet telkens na toediening van voedsel of geneesmiddelen worden gespoeld met 50 ml water.

In circa 10% van de gevallen treden complicaties op. Die zijn meestal goedaardig. De frequentste complicatie is een infectie na de procedure. Vandaar het belang van goede huidzorg en een goede algemene hygiëne. Een verstopping van de sonde kan worden voorkomen door een goede spoeling voor en na gebruik. Andere complicaties zijn lekken aan het stoma als gevolg van een gebrekkige hechting van de externe plaat.

Een andere frequente complicatie is weefselgroei rond het stoma met wrijving als gevolg. Dat wordt behandeld met topische middelen (corticosteroïden, zilvernitraat). Incarceratie van de interne plaat doordat die progressief weer wordt bekleed met maagslijmvlies, kan worden voorkomen door de sonde dagelijks goed te mobiliseren.

Als de sonde wordt uitgetrokken, wat minder vaak gebeurt dan met een nasogastrische sonde, moet ze snel worden vervangen, omdat de fistel anders in enkele uren kan worden bedekt.

Het verplegend personeel en de patiënt moeten goed letten op eventuele complicaties. Het spreekt voor zich dat een goede communicatie tussen de verschillende betrokkenen en een goede coördinatie van de zorg bijdragen tot het welslagen van de procedure.

Contra-indicaties

Mogelijke contra-indicaties zijn ernstige afwijkingen van de hemostase (plaatjes < 50.000/mm³, INR > 1,5), een gevorderde neurodegeneratieve aandoening, darmocclusie, sepsis, een levensverwachting van minder dan een maand, ernstige cachexie en als transilluminatie van de maag niet mogelijk is.

Andere situaties zoals een partiële gastrectomie, slokdarmobstructie en portale hypertensie kunnen de procedure bemoeilijken, en dat moet bij elke patiënt afzonderlijk worden geëvalueerd. Soms zijn andere technieken beter geïndiceerd zoals een nasogastrische sonde (met name voor preoperatieve voeding) of een endoscopische jejunostomie.

Conclusie

Een percutane endoscopische gastrostomie is een bijzonder goede techniek voor ondervoede patiënten. Zoals bij veel procedures zijn een multidisciplinair beleid en een vlotte coördinatie tussen de verschillende betrokkenen (gastro-enterologen, verpleegkundigen, diëtisten) essentieel om er maximaal baat bij te vinden en zo weinig mogelijk risico te lopen.