Vandenbroucke roept op tot eenheid tegen Amerikaans 'ideologisch offensief'
Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) heeft op een conferentie in Parijs gewaarschuwd voor een "ideologische aanval op ons Europese samenlevingsmodel, inclusief onze gezondheidszorg" door de Amerikaanse regering.
De Belgische vicepremier sprak op 17 februari in Parijs op de conferentie ‘L’Europe de la santé’, georganiseerd door adviesbureau Pergamon en medisch persbureau APMNews. Hij ontmoette er ook zijn Franse collega, Stéphanie Rist.
Sinds zijn terugkeer in het Witte Huis heeft de Amerikaanse president Donald Trump al meermaals uitgehaald naar de Europese Unie omdat Europa volgens hem onvoldoende bijdraagt aan onderzoek en ontwikkeling in de gezondheidszorg, terwijl het wel profiteert van aantrekkelijkere prijzen. Hij kreeg hierin steun van de Amerikaanse brancheorganisatie voor farmaceutische producten (PhRMA). De handelsovereenkomst die afgelopen zomer tussen de EU en de VS werd gesloten, beschermt geneesmiddelen die in Europa zijn geproduceerd echter tegen nieuwe importheffingen.
Ondanks deze overeenkomst roept Frank Vandenbroucke de EU op om waakzaam te blijven voor bedreigingen vanuit het Westen – op het gebied van handel en onderzoek en ontwikkeling – maar ook vanuit het Oosten – op het gebied van aangeboden middelen – en van binnenuit – op het gebied van preventie en politieke prioriteiten.
Een schild tegen bilaterale intimidatie
Volgens de Belgische minister geven de Verenigde Staten inderdaad meer uit aan gezondheidszorg dan Europeanen – 12.555 dollar per jaar per hoofd van de bevolking in de VS tegenover 6.600 dollar in België. De verklaring daarvoor zijn voornamelijk de marges die aan particuliere tussenpersonen worden toegekend. Het is dus niet zo dat die meeruitgaven ten goede komen aan onderzoek en ontwikkeling. "Het Amerikaanse systeem betaalt niet te veel voor innovatie; het betaalt vooral te veel voor zijn eigen complexiteit", benadrukte hij.
Volgens hem vallen de Verenigde Staten, wanneer ze tarieven opleggen aan een Europees land, zoals Frankrijk tijdens het laatste World Economic Forum in Davos, in feite de hele interne markt aan. "De Europese Unie is een beschermend schild tegen bilaterale intimidatie. We zouden dit veel duidelijker aan onze burgers moeten uitleggen dan we nu doen", concludeerde hij.
In deze context is het volgens de Belgische minister "essentieel om gestandaardiseerde contracten, gecoördineerde netwerken van onderzoekscentra en meer investeringen in klinisch onderzoek in te voeren." Volgens de minister is de "EU Biotech Act", die momenteel door de Europese Commissie wordt voorbereid (zie kader), "een kans om het tij te keren", mits deze wet "de opbouw van een geavanceerde bio-productie-infrastructuur op Europees grondgebied mogelijk maakt en een financiële structuur creëert die veelbelovende bedrijven niet dwingt de Atlantische Oceaan over te steken om financiering te verkrijgen."
Gespannen context
Volgens Frank Vandenbroucke moet Europa daarom op drie punten actie ondernemen: de waarde van zijn zorgmodel wereldwijd verdedigen en bevestigen, een echt ecosysteem voor innovatie in de biowetenschappen en een geloofwaardige veiligheidsarchitectuur voor essentiële geneesmiddelen opbouwen, en ten slotte de duurzaamheid van de gezondheidszorgsystemen waarborgen en investeren in de versterking ervan.
Hoewel deze conferentie in Parijs al lang gepland stond, vond deze plaats de dag na een felle aanval van de Amerikaanse ambassadeur in België, Bill White, op minister Vandenbroucke. De ambassadeur riep hem in een bericht op sociaalnetwerk X op om in te grijpen in een gerechtelijk onderzoek naar mohels, Joodse rituele besnijders, waarbij hij de termen "antisemitisme" en "vervolging" gebruikte.
Minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot ontbood Bill White naar aanleiding van deze opmerkingen op het matje. Bill White is sinds eind 2025 in Brussel op post. Deze zakenman, oprichter van het adviesbureau Constellations Group, is een van de donateurs van Donald Trumps presidentiële campagne.
EU Biotech Act: (kleine) directe impact op apotheken
Door haar positie als "laatste schakel in de geneesmiddelenketen" wordt de officina-apotheek slechts minimaal beïnvloed door de voorgestelde Europese "Biotech Act"-verordening – officieel bekend als "Proposal for a Regulation to establish measures to strengthen the Union's biotechnology and biomanufacturing sectors".
De EU richt zich primair op het versterken van de concurrentiepositie van de Europese biotechnologie, het stimuleren van de industriële R&D-capaciteit, het verbeteren van de toegang tot financiering en het faciliteren van het gebruik van AI in de vroege ontwikkelingsfasen.
Er wordt echter wel kort naar apotheken verwezen in een belangrijk onderdeel van de verordening betreffende de aflevering van geneesmiddelen voor bepaalde klinische proeven. Een analyse van de overwegingen laat zien dat deze maatregel voortkomt uit observaties van concrete behoeften, met name die welke zich voordeden tijdens de covid-19-pandemie.
De tekst beoogt een kader te bieden voor het gecontroleerde transport van geneesmiddelen voor klinische proeven en auxiliaire geneesmiddelen naar de woningen van proefpersonen, of via een apotheek, onder toezicht van het onderzoekende bedrijf.
In de praktijk zou de wet het begrip "distributie" verbreden tot de levering van deze producten aan proefpersonen, wat de weg vrijmaakt voor regulering van leveringen buiten de onderzoekslocatie. De Biotech Act stelt vervolgens voor om artikel 50a in te voegen in Verordening (EU) 536/2014 betreffende klinische proeven, waardoor, indien het protocol dit rechtvaardigt, drie distributiemethoden mogelijk zijn: via een apotheek, via een bevoegde persoon of rechtstreeks aan de proefpersoon.
De aflevering via de apotheek is met name geschikt voor proeven met minimale en lage interventie en is expliciet gereguleerd: deze kan plaatsvinden in een lidstaat waar de proef is goedgekeurd en onder de verantwoordelijkheid van de onderzoeker. De route via de apotheek is niet automatisch; deze moet worden beschreven in het protocol van de klinische proef (wie doet wat, hoe wordt de veiligheid gewaarborgd, wat zijn de bewaarcondities in de apotheek, enz.). In dergelijke gevallen moeten geneesmiddelen voor klinische proeven uiteraard traceerbaar blijven en door apothekers op de juiste wijze worden opgeslagen, geretourneerd of vernietigd.