KCE: verpleegkundig consult stapsgewijs beter onderbouwen
De vergrijzing zet steeds meer druk op de zorg en dat vereist een betere taakverdeling. Het verpleegkundig consult bestaat al in ons land. Dat is van onderuit gegroeid en moet beter worden onderbouwd.
Doordat steeds meer mensen met chronische aandoeningen een complexe zorgvraag hebben, neemt de druk op de zorg toe en is een goede taakverdeling nodig waarin iedere zorgverlener zijn competenties optimaal kan inzetten.
Het KCE boog zich daarom over het 'verpleegkundig consult'. Het voerde een 'review van reviews' uit die een groot aantal RCT's coverde. Het praatte met experts uit vijf landen - van Nederland over Finland tot Canada. Het bestudeerde de wetteksten en grijze literatuur. Het bevroeg honderden verpleegkundigen en ging praten met ziekenhuisfederatie, huisartsen en specialisten,...
Lacunes
Het verpleegkundig consult is niet nieuw in ons land. De wet biedt tot op zekere hoogte verpleegkundigen autonomie om consultaties te kunnen voeren - maar de huidige wetgeving bevat heel wat hiaten. Verpleegkundigen botsten al gauw op de grenzen van de wettelijke mogelijkheden.
Een verpleegkundig consult kan volgens de literatuur een toegevoegde waarde hebben - niet juist andere zorg vervangen. Verpleegkundigen hebben vaak wat meer tijd voor hun cliënten. Dat kan resulteren in meer patiëntentevredenheid, betere therapietrouw, levenskwaliteit,...
Het KCE-rapport beschrijft de recente ontwikkelingen in ons land. Het stelt vast waar nog lacunes zitten en beschrijft de mogelijk volgende stappen.
Functiemodel
De wet op de uitoefening van gezondheidzorgberoepen werd de laatste jaren geregeld aangepast om een nieuw functiemodel in de voeren met verschillende verpleegkundige profielen: de basisverpleegkundige (HBO5), de verpleegkundige verantwoordelijk voor algemene zorg (bachelor), de verpleegkundig specialist (master) ende klinisch verpleegkundig onderzoeker (gedoctoreerd).
Gespecialiseerde verpleegkundigen hebben nog een verdere beroepsbekwaamheid of beroepstitel verworven.
De mate waarin verpleegkundige autonoom hun taken uitvoeren zal verschillen naar gelang het functieprofiel. De mate waarin verpleegkundigen afhankelijk blijven van de arts blijkt evenwel een punt van discussie. Sommigen willen de autonomie van de verpleegkundigen vergroten, anderen onderstrepen de eindverantwoordelijkheid van de arts.
Autonoom of niet
Verpleegkundige kunnen de taken van de arts overnemen, bijvoorbeeld in de (tussentijdse) opvolging van de patiënt. Ze kunnen de artsen aanvullen, door de vraag van de patiënt naar meer informatie, verdere begeleiding, ... te beantwoorden.
De mate waarin ze dat doen op vraag van de arts kan in de werkelastig vast te stellen zijn. Verpleegkundigen en artsen werken vaak samen op gestructureerde en geformaliseerde wijze. Duidelijke afspraken bakenen de verantwoordelijkheden af en wekken onderling vertrouwen. Daarin is het evenwel vaak ook moeilijk de precieze eigen bijdrage van de verpleegkundige vast te stellen.
Het KCE lijkt er niet erg voorstander van de bevoegdheden van verschillende functieprofielen zeer gedetailleerd te gaan vastleggen. Het pleit meer voor algemene profielen die naargelang de context verder kunnen worden ingevuld door specifieke afspraken.
Portfolio
Wat verpleegkundigen precies kunnen doen is vandaag vastgelegd in zogenaamde A-B-C-lijsten (handelingen die verpleegkundigen autonoom kunnen doen, handelingen die ze op voorschrift van de arts uitvoeren, handelingen die de arts delegeert).
Door het bijwerken van deze A-B-C-lijsten dreigt de wetgever eigenlijk alleen maar voortdurend achter de realiteit te gaan aanhollen, stelt de KCE-studie. Misschien is het beter dat verpleegkundigen hun taken uitvoeren op grond van hun competenties. Die kunnen worden vastgelegd in het 'register van praktijken' en in het 'portfolio' waarin de Kwaliteitswet voorziet. Dat zijn waardevolle hulpmiddelen, maar ze moeten nog verder concreet worden ingevuld.
Proefprojecten
Het KCE kreeg over het verpleegkundig consult vanop het terrein vooral feedback vanuit (grote) ziekenhuizen. Ook in sommige huisartsenpraktijken (wijkgezondheidscentra) en in de thuiszorg is dit consult al wat meer ingeburgerd.
Opdat de praktijk niet vooral beperkt zou blijven tot de ziekenhuizen, zal een financiering moeten worden uitgewerkt. Hoe zit dat in de woonzorgcentra, in de GGZ,...? Betaalt men het vepleegkundig consult als prestatie, of plant men meer forfaitaire vergoedingen - zoals in de New Deal voor huisartsen?
Het KCE pleit ervoor de regelgeving rond het verpleegkundig consult en de organisatie ervan verder uit te bouwen via proefprojecten - regelluwe proeftuinen. Zo kan men mogelijke aanpassingen onderzoeken en meteen snel resultaten boeken. Zo kan ook het vertrouwen tussen de verschillende zorgverleners verder groeien.
Scope of practice
De discussie over de autonomie gaat vooral over de omstandigheden waarin verpleegkundigen sommige medische handelingen kunnen verrichten, zoals sommige geneesmiddelen voorschrijven of zelf onderzoek aanvragen.
Het KCE haalt buitenlandse voorbeelden aan, maar vooral het voorbeeld van de vroedvrouwen in eigen land.
Minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid laat in een reactie op de KCE-studie weten dat hij werkt aan een wettelijk kader om verpleegkundigen bepaalde screeningtests te laten verrichten, zoals een HIV-test of een uitstrijkje. Ook zouden verpleegkundigen voor hem bepaalde geneesmiddelen moeten kunnen voorschrijven.
Bvas en Kartel/ASGB reageren in een gezamenlijk persbericht erg negatief op deze voorstellen. Deze artsensyndicaten zeggen erg gehecht te zijn aan een goede samenwerking tussen artsen en verpleegkundigen. Maar ze vinden dat dit een brug te ver gaat.
De arts blijft verantwoordelijk in het beslissingsproces, voeren ze aan. Ze delegeren taken, maar blijven de "exclusieve mandaathouder van het zorgvoorschrift".
Ze citeren het KCE: "Door bepaalde taken te herverdelen en verpleegkundigen meer verantwoordelijkheid te geven, kan de werkdruk op artsen én verpleegkundigen afnemen."
Maar de artsensyndicaten vinden dat de (administratieve) werkdruk op de arts hier eens te meer wordt ingeroepen als excuus om zijn taken verder uit te hollen.