Lopen personen met hiv een hoger risico op dementie op hoge leeftijd?
Een late diagnose met een laag aantal CD4-cellen en een laat starten van de antiretrovirale behandeling correleren met een hoger risico op dementie. Dat blijkt uit een retrospectieve studie uitgevoerd bij bijna 22.000 personen met hiv van in de vijftig jaar, die gedurende gemiddeld zeven jaar werden gevolgd. Screening en snel een antiretrovirale behandeling starten zijn dan ook belangrijk om hiv-overdracht af te remmen en de geestelijke gezondheid van ouder wordende personen met hiv te verbeteren.
Volgens recente studies lopen oudere personen met hiv een hoger risico op leeftijdsgebonden dementie.(1) Het risico blijft verhoogd, ook na correctie voor de courante risicofactoren voor dementie in de populatie zoals hart- en vaataandoeningen, depressie en drugsverslaving. Een mogelijke verklaring is dat een hiv-infectie die niet in een vroeg stadium wordt behandeld, letsels veroorzaakt in de hersenen, die niet volledig reversibel zijn met een antiretrovirale behandeling.(2)
Nog geen enkele studie werd uitgevoerd die een antwoord heeft gegeven op de cruciale vraag: “Stijgt het risico op dementie wegens de immunosuppressie of wegens de veroudering?”
33% risico op dementie
Het retrospectieve cohortonderzoek(3) (2000-2023) is uitgevoerd bij 21.354 personen met hiv van gemiddeld 54 jaar die een antiretrovirale behandeling kregen, geen dementie vertoonden en geen behandeling hadden gekregen tijdens het laatste jaar voor inclusie. 35% had hypertensie, 13% diabetes en 29% was depressief.
Het gemiddelde aantal CD4-cellen was 570/mm³. 78% had < 200 hiv-RNA-kopieën/ml. De gemiddelde duur van de hiv-infectie was 12 jaar. De tijd tussen het stellen van de diagnose en het starten van de behandeling was gemiddeld acht jaar. 30% van de 21.354 hiv-dragers die een antiretrovirale behandeling kregen, had < 200 CD4-cellen/mm³ voor het starten van de behandeling. Tijdens een gemiddelde follow-up van zeven jaar is bij 618 hiv-dragers een diagnose gesteld van dementie. 18,9% van die patiënten had een meetbare viruslast op het ogenblik van de diagnose, hoewel 96,3% een antiretrovirale behandeling kreeg.
- Een laag aantal CD4-cellen voor het starten van de behandeling correleerde met een hoger risico op dementie (aHR = 1,33);
- Als het aantal CD4-cellen tijdens de behandeling weer steeg, daalde het risico op dementie, maar het bleef toch nog verhoogd (aHR = 1,17).
Leitmotiv: opsporen en behandelen
Een voorgeschiedenis van sterke immunosuppressie correleert dus met een hoger risico op dementie bij hiv-dragers. Na stijging van het aantal CD4-cellen daalt het risico, maar verdwijnt het niet helemaal. Daarom is het belangrijk andere wijzigbare factoren op te sporen en aan te pakken: betere behandeling van de comorbiditeiten en een gezondere levensstijl.
Dat is tevens een gelegenheid om eraan te herinneren dat systematische opsporing van het hiv en een snel opstarten van een antiretrovirale behandeling belangrijk zijn om het immuunsysteem te herstellen en mogelijk het risico op dementie op lange termijn te verkleinen.
Referenties:
1. Yu X, et al. Dementias among older males and females in the U.S. Medicare system with and without HIV. J Acquir Immune Defic Syndr 2023; 93:107–15.
2. Ellis RJ, et al. Mechanisms underlying HIV-associated cognitive impairment and emerging therapies for its management. Nat Rev Neurol 2023; 19:668–87.
3. Lam JO, et al. Impact of Delayed HIV Diagnosis and Treatment on Dementia Risk in Later Life, Open Forum Infectious Diseases 2026;13(1). https://doi.org/10.1093/ofid/ofaf791.