Pneumokokkenvaccinatie blijft onderbenut

Pneumokokken kunnen vooral jonge kinderen en ouderen ernstig ziek maken. Deze bacteriën vormen de belangrijkste oorzaak van longontsteking. Een reden te meer om tijdens de pandemie extra aandacht te hebben voor de pneumokokkenvaccinatie van risicogroepen.

5 mei 2021

Midden 2020, in volle coronacrisis riep de Hoge Gezondheidsraad artsen op om de vaccinatiegraad voor pneumokokken bij 65-plussers op te krikken. Slechts 10 procent van deze leeftijdsgroep wordt gevaccineerd, terwijl pneumokokken veel onheil kunnen aanrichten. "Het pneumokokkenvaccin wordt te weinig aangeboden", beaamt professor Steven Callens, infectioloog van het UZ Gent. "Dat is onterecht. Invasieve pneumokokkeninfecties mogen dan wel zeldzamer zijn dan griep, de gevolgen zijn wel veel ernstiger."

Pneumokokken zijn bacteriën die je bij je kan dragen zonder ziek te zijn, maar die ook ernstige infecties kunnen veroorzaken, zeker bij risicogroepen. Bij ouderen is het de belangrijkste oorzaak van longontsteking. Komen de bacteriën in je bloedbaan of zenuwstelsel terecht, dan kan een bloedvergiftiging of hersenvliesontsteking ontstaan. Vooral oudere personen met een verminderde weerstand lopen een hoger risico. "Het wordt al eens vergeten," ondervindt Callens, "zeker bij personen met hiv, die dit vaccin echt wel nodig hebben." Ook professor Yves Van Laethem, infectioloog aan CHU Sint Pieter, is voorstander van de pneumokokkenvaccinatie: "Het pneumokokkenvaccin wordt te weinig gebruikt," zegt hij, "Artsen vergeten het aan te bieden. Het zou enorm helpen mocht de arts via zijn softwarepakket een bericht krijgen wanneer het tijd is voor de pneumokokkenvaccinatie van patiënten waarvan hij het dossier beheert. Hij kan het vervolgens bespreken met zijn patiënt." Professor Van Laethem benadrukt dat de covid-crisis het enorme belang van preventief handelen in de kijker zet. "De overheid kan hier lessen uit trekken. Er is meer aandacht nodig voor vaccins, in het bijzonder voor de vaccinatie van volwassenen."

Naast de Belgische Hoge Gezondheidsraad heeft ook de Wereldgezondheidsorganisatie recent (oktober 2020) zijn aanbeveling rond pneumokokkenvaccinatie voor volwassenen herzien en wordt voor landen die al een goed werkend vaccinatieprogramma voor kinderen hebben, ook een vaccinatieprogramma voor volwassenen aangeraden.

Voor wie?

De pneumokokkenvaccinatie is opgenomen in het basisvaccinatieschema voor zuigelingen en jonge kinderen en wordt in die indicatie terugbetaald. Voor de kleinsten wordt de vaccinatie goed opgevolgd. Een pneumokokkeninfectie kan bij kinderen jonger dan vijf jaar een hersenvliesontsteking of bloedvergiftiging veroorzaken. Bij ouderen veroorzaken de bacteriën vooral ernstige longontstekingen. Wanneer de bacteriën in het bloed terechtkomen, sterft 12% van de 65-jarigen en dubbel zoveel 85-plussers. De pneumokokkenvaccinatie wordt aanbevolen voor ouderen tussen 65 en 85 jaar en alle volwassenen met een verhoogd risico op infecties door een verminderde weerstand, waaronder personen met chronische aandoeningen, personen met hiv, of bij mensen bij wie de milt verwijderd werd, zware rokers en drinkers. Er is voldoende bewijs dat de vaccinatie een longontsteking kan voorkomen en het risico op andere ernstige pneumokokkeninfecties met de helft vermindert. Voor de leeftijdsgroep ouder dan 85 jaar bestaat er onvoldoende evidentie over de werkzaamheid van het pneumokokkenvaccin. De vaccinatie is vijfjaarlijks te vernieuwen voor volwassenen met een verhoogd risico op infecties door een verminderde weerstand of een chronische aandoening. De nevenwerkingen beperken zich doorgaans tot wat pijn op de injectieplaats, terwijl er ernstige nevenwerkingen zeldzaam zijn.

"Mensen mogen vragen hebben over vaccins"

Het farmaceutisch bedrijf MSD brengt al meer dan 50 jaar vaccins op de markt tegen uiteenlopende infectieziekten, en heeft daarmee een mooi aandeel in het succesvol onderdrukken van gevaarlijke infectieziekten, waaronder polio (kinderverlamming), mazelen, hepatitis, pneumokokkeninfecties en baarmoederhalskanker. Dat nieuwe vaccins, zoals de huidige covidvaccins, twijfels en vragen oproepen bij burgers hebben ze bij MSD wel vaker aan den lijve ondervonden.

"Het is goed dat mensen vragen stellen over vaccinatie", vindt Brecht Vanneste, managing director van MSD België. "Twijfelen mag. Wij hechten er veel belang aan om in dialoog te gaan met burgers en patiënten."

Zelf is Vanneste niet te vinden voor het verplichten van vaccinatie. "We geloven daar niet in en zetten liever in op gezondheidswijsheid."

MSD zette aanvankelijk ook in op coronavaccins, maar richt zijn pijlen ondertussen op antivirale middelen. Vanneste zelf volgt de covidcrisis op de voet. "Deze gezondheidscrisis heeft tot nu toe enorm veel leed veroorzaakt, maar hopelijk kan iedereen, ook de farmaceutische sector, er lessen uit leren", legt hij uit. "Er is samengewerkt met de overheid en met andere onderzoeksinstellingen, zoals universiteiten, om zo snel mogelijk efficiënte en veilige covidvaccins te ontwikkelen.

Hopelijk stuurt dat het beeld dat sommige mensen van de farmaceutische nijverheid hebben eindelijk bij."

De crisis biedt ook een gelegenheid om het financieringsmodel over een andere boeg te gooien. "Binnen het huidige model moeten we het hebben van enkele succesvolle producten die het onderzoek naar veel andere kandidaat-moleculen die de eindmeet niet halen helpen bekostigen. Dat kan anders en beter. In samenspraak met de overheid moeten we nadenken over een ander model dat het mogelijk maakt de kosten voor succesvolle producten betaalbaar te houden zonder het broodnodige onderzoek naar ziektes waarvoor nog geen oplossing bestaat in gevaar te brengen.

Er moet meer ingezet worden op preventie, waaronder vaccinaties. Dat zal helpen om gezondheidsongelijkheden weg te nemen en een betere levenskwaliteit op populatieniveau te bereiken."