Impact van overschakeling van TDF op TAF op serumlipiden in reële leven

In recente studies bij hiv-geïnfecteerde patiënten werden minder bijwerkingen op de nieren en het bot waargenomen na overschakeling van een antiretrovirale behandeling met TDF op een schema met TAF, maar stegen de serumlipiden. De recente Ierse studie, die online werd gepubliceerd op de website van het tijdschrift AIDS, heeft het effect van overschakeling van TDF op TAF op de serumlipiden geanalyseerd in het reële leven.

Jean-Luc Schouveller - 2 juni 2020

Eén studie, twee aparte groepen

De studie die in het tijdschrift AIDS werd gepubliceerd, werd uitgevoerd bij patiënten die werden gezien in twee belangrijke hiv-referentiecentra in Dublin, namelijk het universitaire St Vincent's University Hospital en het Mater Misericordiae University Hospital.

Tussen januari 2016 en juli 2017 werden 238 hiv-geïnfecteerde patiënten overgeschakeld op een antiretrovirale behandeling met TAF. Van 194 waren de serumlipiden bekend voor en na wijziging van het behandelingsschema en 164 van die patiënten waren overgeschakeld van TDF op TAF. Die 164 patiënten vormen dus de hoofdgroep.

Aangezien bij de meeste patiënten ook de andere antiretrovirale middelen werden gewijzigd, hebben de onderzoekers een tweede groep (n = 72, 44% van de hoofdgroep) gevormd, de 'sensitiviteitsgroep', bij wie overschakeling van TDF op TAF de enige wijziging van het behandelingsschema was.

De gemiddelde leeftijd van de patiënten was 46 jaar. 71% van de patiënten waren mannen en de meeste waren blank.

De risicogroepen waren vrij evenwichtig vertegenwoordigd: 37% was besmet via heteroseksuele geslachtsgemeenschap, 34% bij geslachtsgemeenschap met mannen en 21% spoot drugs in (besmetting bij uitwisseling van spuitjes).

De diagnose van hiv-infectie was gemiddeld tien jaar eerder gesteld en alle patiënten kregen een antiretrovirale behandeling sinds gemiddeld 7,5 jaar.

Op het ogenblik dat de behandeling werd gewijzigd, had meer dan 90% van de patiënten een onmeetbaar lage virale belasting. Het gemiddelde aantal CD4-cellen was 621/mm³. De behandeling werd dus niet gewijzigd wegens een falen van de vorige behandeling.

Een laatste interessant gegeven betreft de behandeling met vetverlagende middelen voor verandering van het behandelingsschema: 19% van de totale groep en 24% van de patiënten van de sensitiviteitsgroep namen vetverlagers in.

Van TDF naar TAF: verslechtering van de serumlipiden

Een analyse van de 164 patiënten van de hoofdgroep die zijn overgeschakeld op TAF en van wie de serumlipiden bekend waren voor en na wijziging van de behandeling, leert het volgende:

• Het percentage patiënten met een abnormale, abnormaal hoge of zeer abnormale cholesterolconcentratie was 5,2% voor overschakeling op TAF en 15,5% na overschakeling op TAF (stijging van de totale cholesterolconcentratie met gemiddeld 0,37 mmol/l).

• Het percentage patiënten met een abnormaal verhoogde LDL-cholesterolconcentratie steeg van 24% naar 37% na overschakeling op TAF (stijging van de LDL met gemiddeld 0,25 mmol/l). Terloops vermelden we dat de gemiddelde LDL-cholesterolconcentratie voor overschakeling op TAF 'binnen de normale waarden' lag.

• De veranderingen van de HDL-cholesterol en de serumtriglyceriden waren niet significant.

• Het aantal patiënten met een abnormale totale cholesterolconcentratie verdrievoudigde en het aantal patiënten met een abnormale LDL-cholesterol steeg met 54%.

• Bij analyse van de subgroep van patiënten bij wie overschakeling van TDF op TAF de enige wijziging van de antiretrovirale behandeling was, stegen de totale cholesterolconcentratie en de LDL-cholesterolconcentratie in dezelfde mate als in de hoofdgroep: met respectievelijk 0,35 mmol/l en 0,40 mmol/l.

• Bij 13% van de patiënten was de totale cholesterolconcentratie zo gestegen dat ze in een hogere cardiovasculaire risicocategorie vielen. Het cardiale risico nam toe bij 24% van de patiënten bij wie de LDL-cholesterolconcentratie was gestegen.

• De enige voorspeller van een verslechtering van de totale en de LDL-cholesterolconcentratie waren hoge cholesterolconcentraties voor de behandeling werd veranderd.

• En goed nieuws tot slot, de inname van statines voor wijziging van de behandeling beschermde tegen een verslechtering van de serumlipiden. De waarschijnlijkheid van verslechtering van de serumlipiden was 80% kleiner bij de patiënten die een statine innamen voor overschakeling op TAF.

De onderzoekers trekken twee belangrijke conclusies uit deze studie uitgevoerd in het reële leven. Ten eerste, TDF lijkt een statineachtig effect te hebben op de totale cholesterolconcentratie (via welke mechanismen? Mysterie). Overschakeling op TAF annuleert dat effect, waardoor de totale en de LDL-cholesterolconcentratie en het cardiovasculaire risico stijgen.

Ten tweede, aangezien de serumlipiden verslechteren bij overschakeling op TAF, moet daar rekening mee worden gehouden bij patiënten die een hoog risico op hart- en vaataandoeningen lopen.

Ref.: Lacey A. et al. AIDS, Online gepubliceerd voor de papieren versie in april 2020.