Management van diabetes tijdens de Ramadan
De meeste informatie over de aanpak van diabetespatiënten tijdens de vastenperiode komt van experten, er zijn weinig gerandomiseerde studies beschikbaar. De eerste richtlijnen van de American Diabetes Association dateren van 2005, met een update in 2010. Maar sindsdien zijn er tal van nieuwe medicaties bijgekomen.
De patiënten moeten worden opgedeeld naargelang het risico op hypoglykemie en/of de aanwezigheid van complicaties vóór de start van de vastenperiode. Bij een hoog risico op hypoglykemie en veel complicaties luidt de aanbeveling om de patiënt te overtuigen geen lange vastenperiode te houden. Maar zelfs in de groep met een laag risico op hypoglykemie kunnen nevenwerkingen optreden. Om deze te beperken en de glykemieregeling correct te houden of te verbeteren, is educatie en het bespreken van glucosemonitoring en behandelschema's noodzakelijk in de weken die de Ramadan voorafgaan. Patiënten zijn nog te vaak overtuigd van het misverstand dat de vingerprik om de glucosespiegel te meten een inbreuk is op het vasten, maar dat is niet zo. Een degelijke educatie leidt tot minder gewichtstoename en minder hypoglykemieën.
Orale antidiabetica
Metformine, alfa-glucosidase-inhibitoren, glitazones en DPP4-inhibitoren worden als veilig beschouwd en vereisen geen belangrijke dosisaanpassingen. Meer voorzichtigheid is geboden met medicatie die de endogene insulinesecretie stimuleert (sulfonylurea en gliniden). De dosis sulfonylurea moet worden verminderd in functie van de glykemiecontrole, de nierfunctie en de complicaties voor de start van het vasten.
GLP-1-analogen hebben het voordeel om bij obese diabetici de eetlust te verminderen en de glykemiecontrole te verbeteren. Over de nieuwere SGLT2-inhibitoren zijn geen gegevens tijdens het vasten beschikbaar.
Insuline
De totale insulinedosis moet vaak worden aangepast tijdens het vasten, zowel bij type 1- als bij type 2-diabetici. Het gebruik van langwerkende (glargine en demetir) en ultrasnelwerkende insulines (lispro, aspart en glulisine) tijdens de Ramadan blijkt superieur aan humane insulines (NPH en regular) wat het reduceren van hypoglykemie betreft. Een grotere dosis ultrasnelwerkend insuline na een uitgebreid avondmaal kan een mogelijkheid zijn.
De doeltreffendheid en de veiligheid tijdens de Ramadan van vaste insulinecombinaties, die in moslimlanden vaak voor type 2-diabetici worden voorgeschreven en een grotere kans op hypoglykemie hebben, is niet gekend.
Met een insulinepomp is het mogelijk om een aangepaste dosisverdeling in te stellen: minder basisinsuline overdag en hogere postprandiale bolussen na het breken van de vasten.
Aangepaste voeding
Door minder complexe suikers te eten na zonsondergang en meer complexe suikers in de maaltijd voor het ochtendgloren kunnen type 2-diabetici ook door hun voedingssamenstelling de nuchtere en postprandiale glykemie beter controleren. Dadels bijvoorbeeld hebben een lage glykemische index en brengen veel vezels aan. Daardoor zouden ze het cardiovasculaire risico verlagen, hoewel hun gunstig effect bij diabetici tijdens de Ramadan nog moet worden bewezen.