Prostaatkanker: immuno- en radiotherapie combineren

Dankzij de aanwinsten in de radiotherapie en de immunotherapie kunnen beide nu worden gecombineerd bij de behandeling van prostaatkanker.

Pierre Dewaele - 28 oktober 2014

Vaak wordt gesteld dat radiotherapie een immunosuppressieve werking heeft. De verhouding tussen ioniserende stralen en het immuunsysteem blijkt echter complexer te zijn dan we dachten. Dit overzichtsartikel handelt over de combinatie van radio- en immunotherapie bij de behandeling van prostaatkanker. Patiënten met een prostaatkanker die worden behandeld met radiotherapie, ontwikkelen geen lymfopenie. Bij een hooggradig prostaatadenocarcinoom kan radiotherapie de metabole SAPK/JNK-weg (stress-activated protein kinases/Jun amino-terminal kinases) activeren. Daarbij kunnen er specifieke antigenen verschijnen. Bij gerandomiseerde verschijnen er ook pro-inflammatoire cytokines.

Activering van de immuniteit
In verschillende modellen van kanker brengen tumorcellen die worden blootgesteld aan stralen, klasse 1-antigenen van het major histocompatibility complex, adhesiemoleculen (ICAM-1) en liganden voor NK-lymfocyten tot expressie. De tumor kan ook gevoeliger worden voor T-lymfocyten. Tot slot wijzigt radiotherapie ook het fenotype van de tumor, waardoor die gevoeliger kan worden voor een geschikt vaccin. Via die verschillende mechanismen kan radiotherapie zowel de aangeboren als de adaptieve immuniteit activeren om de kankercellen in de tumor zelf te bestrijden.

Ipilimumab en radiotherapie
Recentelijk werd in 'The Lancet Oncology' een placebogecontroleerde fase III-studie gepubliceerd waarin de totale overleving veeleer beter was met ipilimumab als tweedelijnstherapie bij patiënten met een castratieresistente gemetastaseerde prostaatkanker die werden behandeld met radiotherapie. Het verschil was echter niet significant. Het ziet er evenwel naar uit dat sommige subgroepen meer baat zouden kunnen vinden bij een combinatie van radiotherapie en immunotherapie.

Er moeten dus nog heel wat klinische studies worden uitgevoerd.

Volledig artikel online toegankelijk