Testosteron: het debat is nog altijd niet afgerond
Testosteron was zonder enige twijfel de grote vedette op het congres van de AUA dit jaar. Sommigen vinden dat testosteron te veel wordt voorgeschreven en gebruikt, dat er nog veel onzekerheden zijn en dat testosteron bijwerkingen kan veroorzaken. Anderen beschouwen testosteron als een welgekomen verjongingskuur.
Testosteron werd al in de Oudheid gebruikt. Babyloniërs en Egyptenaren aten grote hoeveelheden teelballen om hun lichamelijke vorm te verbeteren. De ajurvedische geneeskunde stelt dat dat goed is bij de behandeling van impotentie. Lange tijd werd testosteron op zeer kleine schaal gebruikt en vooral in bepaalde sportkringen. In tien jaar tijd is de hoeveelheid voorschriften voor testosteron in de VS verdrievoudigd. Europa hinkt nog wat achterop, maar ook hier stijgt de populariteit van testosteron. Mogen we spreken van overconsumptie? De meningen van de urologen daaromtrent zijn zeer verdeeld. Daarom werd dat op de agenda geplaatst op het congres van de AUA*.
Een studie die vorig jaar werd gepubliceerd, toont aan dat meer dan 2% van de mannen van 40-49 jaar in de VS, meer dan 3% van de mannen van 50-59 jaar en bijna 4% van de mannen van 60-69 jaar testosteron krijgen (1). Erger nog, Layton et al. (2) stellen vast dat ook mannen van 18-39 jaar testosteron gebruiken: 15,6% van de voorschriften voor testosteron in het Verenigd Koninkrijk en 12,4% in de VS zijn bestemd voor mannen van 18-39 jaar. Vaak wordt testosteron voorgeschreven zonder formele indicatie en zonder dat er betrouwbare tests werden uitgevoerd. De studie van Layton leert ook dat het aantal voorschriften voor testosteron sinds 2006 exponentieel gestegen is, terwijl het aantal tests een omgekeerde evolutie kent. De tegenstanders voeren aan dat toediening van testosteron cardiovasculaire risico's inhoudt, zeker als het wordt voorgeschreven bij patiënten die het eigenlijk medisch gezien niet nodig hebben (3).
Te veel of niet genoeg?
De voorstanders van testosteron stellen dan weer dat er geen definitieve conclusies kunnen worden getrokken uit de studies betreffende de cardiovasculaire effecten, en vinden dat testosteron eigenlijk te weinig voorgeschreven wordt. Shores et al. (4) beweren dat testosteron de cardiovasculaire en de totale sterfte van de patiënten verlaagt. Aksam Yassin** (Nordestedt, Duitsland) heeft aangetoond dat een behandeling met testosteron bij mannen met hypogonadisme veel cardiovasculaire risicofactoren op korte én lange termijn verlaagt. Die studie werd uitgevoerd bij 261 patiënten. Bij toediening van testosteron steeg de testosteronspiegel van 7,5 nmol/l tot 18 nmol/l en die concentratie bleef gehandhaafd gedurende de vijf jaar durende studie. De middelomtrek verminderde met 9,43 cm, het lichaamsgewicht met 11,08 kg (een verlies van meer dan 10% van het initiële gewicht) en de BMI daalde met bijna 3,71 kg/m². A. Yassin concludeerde dat testosteron alle parameters van het metaboolsyndroom verbetert.
Vaak wordt beweerd dat testosteron het risico op prostaatkanker zou verhogen of de evolutie van prostaatkanker zou verergeren. Volgens gegevens die op het congres van de AUA werden gepresenteerd, is dat niet het geval. Ahmad Haider*** (Bremerhaven, Duitsland) et al. hebben 300 patiënten met hypogonadisme gedurende zes jaar behandeld met testosteron. Er werd geen stijging van het risico waargenomen en de IPSS daalde tijdens de follow-up met 4,83 punten. Ook verbeterden de erecties.
Iedereen is het er dus over eens dat toediening van testosteron interessant is bij patiënten met testosterondeficiëntie en dat testosteron waarschijnlijk te vaak wordt voorgeschreven buiten de formele medische indicaties. Neemt niet weg dat er een grijze zone is waarin toediening van testosteron ook gewettigd zou kunnen zijn. Het is dan ook waarschijnlijk dat de huidige richtlijnen niet meer up-to-date zijn en dat er nieuwe richtlijnen vereist zijn betreffende het gebruik van testosteron in limietindicaties. Is testosteron bijvoorbeeld geïndiceerd bij patiënten met overgewicht (maar geen obesitas) of patiënten met een prediabetes?
*Testosterone is being abused in the middle age? Pro/Con AUA 2014 16/05/2014
** Yassin A. et al. Long-term testosterone treatment leads to progressive weight loss and waist size reduction in hypogonadal men. Abstract # MP48-01
*** Haider A Effects of long-term testosterone therapy on prostate, urinary and sexual parameters in 300 hypogonadal men treated for up to 6 years. Abstract #PI-01