Een educatiecontract en een therapeutische alliantie
Het is aangewezen om de behandeling van patiënten met diabetes type 2 in te bedden in een dynamische, multidisciplinaire benadering. Dat impliceert het afsluiten van een educatiecontract dat onder meer de noden van de patiënt analyseert, en het aangaan van een therapeutische alliantie. De zorgverstrekker bouwt daarbij een relatie, eerder dan een werkwijze op met de patiënt.
Dokter Régis Radermecker, diensthoofd diabetologie, voedingsleer en metabole aandoeningen in het CHU Sart Tilman (ULg), stelt vast dat bij type 2 diabetes slechts één patiënt op drie deels therapietrouw is en 40 tot 80 % van de voorgeschreven doses relatief regelmatig inneemt. Bij één patiënt op de zes is de naleving eerder zwak. Zij nemen minder dan 40 % van de doses onregelmatig.
Doelstellingen
Dokter Radermecker: "Dat kan uiteraard beter. Vermoedelijk is onze visie nog te veel en te sterk gericht op het verzorgen. Maar het is vooral van belang samen met de patiënt een educatiecontract op te stellen en zijn noden te analyseren." Radermecker wijst er op dat diabetici doorgaans patiënten zijn zonder effectieve klachten. "We moeten ze dus echt kunnen motiveren om de verschillende behandelingen te volgen. Belangrijk is daarbij te peilen naar hun behoeften en verwachtingen. Die bepalen immers ook hun therapeutische keuze." Voor de Luikse arts is het essentieel om de noden van de patiënt te kennen en om samen met hem een aantal pedagogische doelstellingen te bepalen. Die doelstellingen houden verband met de veiligheid van de patiënt en worden aangegaan door de verzorgers. Maar het gaat ook om geïndividualiseerde doelstellingen die de patiënt aanvaardt. Pas daarna volgt een evaluatie. "Dit alles gaan we moeten inbedden in een multidisciplinaire dynamiek. Alle spelers die bij de zorgverlening betrokken zijn - van de diabetoloog over de behandelende arts en de verpleegkundige tot en met de diëtist- nemen hieraan deel. En niet te vergeten, ook de patiënt is een speler."
Verbond met de patiënt
In dergelijk contract verbindt het verzorgend team zich ertoe om een pedagogische en educatieve houding aan te nemen. Daarenboven gaat het team mee in een engagement dat inspeelt op de noden van de patiënt. Vaak zal men ook zijn knowhow opnieuw evalueren, zijn bevattingsvermogen om boodschappen te begrijpen bijvoorbeeld. Tevens wordt de kwaliteit van de informatieoverdracht door het team, de pertinentie van de objectieven, het al dan niet bereiken van de doelstellingen geëvalueerd. Een logisch uitvloeisel van het educatiecontract is het aangaan van een therapeutische alliantie met de patiënt. "We zijn allemaal betrokken partijen," vervolgt de Luikse endocrinoloog-diabetoloog. "Geen enkele partij domineert of wordt gedomineerd. Dit alles wordt ingebed in een preventie-dynamiek. Nagenoeg geruisloos vormen alle partijen samen een alliantie, een team met de patiënt. Dat verbond drukt veeleer een relatievorm dan een werkwijze uit. Zelf zeg ik altijd tegen mijn patiënten dat we geen bloedafname doen maar wel hem als individu in al zijn dimensies verzorgen." Het voorgaande impliceert dat er niet wordt onderhandeld. Het verbond steunt op een ontmoeting. "Onderhandelen zou willen zeggen dat er een antagonisme bestaat. Een ontmoeting is veeleer gericht op wederzijdse consensus. Dit terwijl onderhandelen eerder conflictueus van aard is", legt dokter Radermecker uit.
Benchmarking
Volgens Radermecker zal een nieuwe parameter in volle opgang eveneens een positieve impact hebben. "In mijn ogen is benchmarking een absoluut geniaal idee dat bovendien helemaal niet duur hoeft te zijn. Het begrip komt in oorsprong uit de economische sfeer. In de gezondheidszorg gaat het dan bijvoorbeeld over artsen die een aantal therapeutische doelstellingen willen bereiken bij hun patiënten. Benchmarking houdt in dat duidelijk wordt waar ze zich precies situeren ten opzichte van de collega's. Op die manier komen ze te weten of ze deel uitmaken van de artsen met de 80 % beste resultaten. Of dat ze zich eerder situeren in het segment waar de resultaten nog voor verbetering vatbaar zijn." Dokter Radermecker denkt dat het via benchmarking bekomen profiel een stimulans kan betekenen, een positieve prikkel, die de artsen kan helpen om tot uitmuntendheid te komen of tenminste om efficiënter te werken.
Disease management
Belangrijk is om op verschillende parameters in te werken: de zorgverlener, de patiënt, de doelstellingen, het veeleer ontmoeten in plaats van onderhandelen en het rekening houden met afremmende elementen (nevenwerkingen, kosten, toegankelijkheid van de zorg..). Dat alles bereiken kan volgens dokter Radermecker waarschijnlijk enkel door bij de behandeling van diabetes type 2 'disease management' te introduceren. Radermecker: "De patiënt zo goed mogelijk verzorgen is uiteraard een doelstelling die men zelfs niet moet leren aan de universiteit. Een goede arts doet dat uit zichzelf. Nochtans stelt dat voor diabetes type 2 een probleem, gezien de dramatische stijging van de prevalentie. De beschikbaarheid van diabetologen en de wachttijd voor een raadpleging is werkelijk heel lang." Dat stelt de vraag naar de beschikbare capaciteit, mee in het licht van de enorme administratieve rompslomp waarmee huisartsen en specialisten geconfronteerd worden. Ze kunnen dus slechts een beperkte tijd aan de patiënten besteden. "De organisatie van de gezondheidszorg moet volledig herdacht worden in functie van de opkomst van chronische ziekten. Het is bekend dat een gezondere levenswijze de problematiek van diabetes type 2 bij de hele bevolking kan terugdringen. Het is dan ook jammer dat de financiering van preventie gemeenschapsmaterie is en die van acute gezondheidszorg federale materie. Elk niveau heeft zijn budget. Bovendien heeft er in het gezondheidsbeleid een jaarlijks gevecht plaats om het budget. Dat valt soms moeilijk te verzoenen met de spelers in het veld die preventie prediken en werken aan het voorkomen van complicaties op lange termijn."