Nieuwe ACOG-richtlijn over menopauzeklachten
Meer dan opvliegers
Opvliegers, verstoorde nachtrust en stemmingsklachten vragen een gerichte aanpak. In een nieuwe richtlijn bevestigt het American College of Obstetricians & Gynecologists (ACOG) de plaats van hormonale therapie, maar krijgen ook niet-hormonale geneesmiddelen en psychologische interventies duidelijke aanbevelingen. De bewijskracht verschilt naargelang de klacht en de behandeling.
Het ACOG publiceerde op 15 oktober een uitgebreide richtlijn voor de behandeling van vasomotorische symptomen, slaapstoornissen en stemmingsklachten tijdens de peri- en postmenopauze. Het document vervangt de aanbevelingen uit 2014 en behandelt zowel de spontane als de geïnduceerde menopauze vanaf 40 jaar. De richtlijn verschijnt in het novembernummer van Obstetrics & Gynecology.
De drie klachtengroepen komen vaak samen voor en kunnen elkaar versterken. Nachtelijk zweten onderbreekt de slaap, terwijl slaaptekort het emotionele welzijn aantast. Toch kunnen klachten ook afzonderlijk optreden. Dat onderscheid is klinisch relevant: een behandeling die opvliegers vermindert, is niet noodzakelijk geschikt voor een depressie of voor slaapklachten zonder vasomotorische component.
Indicatie en timing tellen
Systemische menopauzale hormoontherapie krijgt een sterke aanbeveling voor het behandelen van opvliegers en nachtelijk zweten, evenals voor daarmee samenhangende slaapstoornissen. Bij patiënten met een uterus dient oestrogeen te worden gecombineerd met een progestageen om het endometrium te beschermen. Als endometriumprotectie niet noodzakelijk is, kan oestrogeen op zichzelf worden gebruikt.
Het nemen van de beslissing vereist een gesprek over de klachten, verwachtingen en individuele risico’s. Factoren zoals leeftijd, medische voorgeschiedenis en het initiële risico op hart- en vaatziekten, borstkanker en veneuze trombo-embolie zijn van belang. Contra-indicaties zijn onder meer onverklaarbaar abnormaal genitaal bloedverlies, borstkanker, eerder opgelopen veneuze of arteriële trombo-embolie en leverziekte.
Bij patiënten die ervoor in aanmerking komen, adviseert het ACOG de behandeling te starten vóór de leeftijd van 60 jaar of binnen tien jaar na het begin van de natuurlijke menopauze. Later starten vraagt een afzonderlijke afweging, gezien het hogere cardiovasculaire en trombo-embolische uitgangsrisico.
Dat betekent niet dat een lopende behandeling op 60 jaar automatisch moet stoppen. Aanhoudende klachten kunnen voortzetting rechtvaardigen, mits regelmatige herevaluatie. De richtlijn adviseert de werkzaamheid en verdraagbaarheid na drie maanden te beoordelen en vervolgens jaarlijks. Persisterend of onverwacht bloedverlies vraagt onderzoek.
Niet-hormonale alternatieven
Voor patiënten die geen hormonen wensen of bij wie hormoontherapie gecontra-indiceerd is, wordt een sterke aanbeveling gegeven voor SSRI’s en SNRI’s voor vasomotorische en depressieve symptomen. De keuze hangt onder meer af van bijkomende klachten, eerdere behandelrespons, bijwerkingen en interacties. Zo kunnen paroxetine en fluoxetine de omzetting van tamoxifen naar zijn actieve metaboliet verstoren.
Ook voor neurokininereceptorantagonisten wordt een sterke aanbeveling gegeven voor opvliegers en daarmee samenhangende slaapklachten. De richtlijn bespreekt fezolinetant, dat de NK3-receptor blokkeert, en elinzanetant, dat op zowel NK1- als NK3-receptoren aangrijpt. Deze middelen beïnvloeden de ontregelde temperatuurregeling in de hypothalamus.
Veiligheidsopvolging blijft noodzakelijk. Vooral bij fezolinetant wijst het ACOG op het risico op leverschade en de noodzaak van leverfunctietesten vóór en tijdens de behandeling. Gabapentine krijgt een voorwaardelijke aanbeveling wanneer andere aanbevolen niet-hormonale geneesmiddelen onvoldoende werken of slecht worden verdragen.
Depressie afzonderlijk behandelen
Voor hormonale therapie bij menopauzegerelateerde depressieve symptomen volstaat het bewijs niet om een aanbeveling voor of tegen te formuleren. Wie voldoet aan de diagnostische criteria voor een majeure depressie, of bij wie depressie de hoofdklacht vormt, moet volgens de gebruikelijke depressierichtlijnen worden behandeld.
Ook bij slaapproblemen is een bredere beoordeling nodig. Naast nachtelijk zweten kunnen onder meer slaapapneu, rustelozebenensyndroom, psychische klachten en psychosociale belasting een rol spelen.
Gedragstherapie
Cognitieve gedragstherapie ontvangt een voorwaardelijke aanbeveling voor vasomotorische klachten, slaapstoornissen en stemmingsproblemen. Mindfulness en lichaamsbeweging kunnen worden overwogen voor slaap- en stemmingsproblemen. Klinische hypnose en acupunctuur worden ook genoemd, maar de kwaliteit van het bewijs is laag voor deze opties.
Fyto-oestrogenen en kruidensupplementen worden niet aanbevolen als behandelingen. Volgens de richtlijn ontbreken er voldoende overtuigende gegevens over de effectiviteit en veiligheid. De interpretatie wordt bemoeilijkt door kleine onderzoeksgroepen en grote verschillen tussen preparaten, doseringen en de duur van de behandeling.
Pier, B., Kauffman, R., & Cansino, C. (2026). ACOG Clinical Practice Guideline: Management of Menopause-Related Vasomotor, Sleep, and Mood Symptoms. Obstetrics & Gynecology, 148(5), e345-e369.