Ziekteverzuim is vaak niet-medisch van aard

Ziekteverzuim is tegenwoordig een heet hangijzer in België; met name de langdurig zieken liggen onder het vergrootglas van de politiek. Verzuim, het gedrag om te kunnen omgaan met de ziektetoestand, wordt beïnvloed door zowel medische als niet-medische factoren.

De meest voorkomende oorzaken van verzuim zijn locomotorische, musculoskeletale aandoeningen, respiratoire ziektes, cardiovasculair lijden en mentale aandoeningen.

Het ziekteverzuim geeft een idee van hoe ‘gezond’ een organisatie is (Llamas Blázquez, J Occup Med Toxicol, 2025). Individuele factoren (gezondheidsstatus, demografie, levensstijl), beroepsblootstellingen en arbeidsorganisatie (werkcultuur, management) spelen allemaal een rol bij verzuim.

Eerder schreef ik al over frequent kortdurend verzuim, met wit, grijs, roze en zwart verzuim. Een studie bij onze noorderburen toonde een gemiddeld verzuimpercentage van circa 5,5% (Kazi, 2026).

Vooral kortdurend en zelflimiterend verzuim komt frequent voor. Dat heeft een grote impact op de continuïteit van de bedrijfsprocessen, de bedrijfskosten en de werkdruk van collega’s. Bovendien kost een verzuimdag werkgevers 250 tot 400 euro.

Niet-medisch verzuim

Medisch verzuim is het rechtstreekse gevolg van een ziekte. Maar niet elke ziekmelding komt voort uit ziekte. Bij niet-medisch verzuim spelen sociale (mantelzorg, rouw), werkgerelateerde (prestatiedruk, technostress) of privéfactoren (hormonen) een belangrijke rol.

Dan is er mogelijk sprake van 'situationele arbeidsongeschiktheid'. De afwezigheid komt meestal voort uit een verstoorde situatie op het werk, zoals pestgedrag, een arbeidsconflict of een moeizame relatie met een leidinggevende.

Daarenboven kunnen frequente ziekmeldingen een ‘sign of disengagement’ of motivatieverlies zijn.

Door onnodige medicalisering van het verzuim wordt alles vanuit een medische invalshoek geïnterpreteerd. Dit kan leiden tot onnodig lang verzuim en een hogere zorgconsumptie.

Er bestaat onzekerheid over de verdeling van medisch versus niet-medisch verzuim. Beide vormen vereisen mogelijk een andere aanpak van begeleiding en werkhervatting. Vroege differentiatie en triage zijn dus noodzakelijk, hoewel niet altijd eenduidig.

Met name bij psychische klachten, werkstress en arbeidsconflicten is er vaak sprake van wisselwerking tussen medische en omgevingsfactoren, waarbij de classificatie binnen een categorie moeilijk blijft (de Vries et al., J Occup Rehabil, 2018). Een standaardisatie van classificatie tussen beide vormen moet dringend gebeuren.

Een goed verzuimbeleid opstellen is belangrijk (FOD WASO, ‘Van afwezig-zijn tot er wel-zijn’).

Het zorgt voor duidelijkheid rond de procedures en afspraken (‘verzuimprotocol’), een kader waardoor elke werknemer op dezelfde manier wordt behandeld. Dit creëert vertrouwen.

Registratie en periodieke analyse van de verzuimcijfers kunnen helpen om het beleid af te stemmen op de realiteit.