Terug naar Alma-Ata

Een delegatie van de eerste lijn die deelneemt aan een staatsbezoek. Alledaags is het niet. Toch was er een goede reden voor de aanwezigheid van een ruime delegatie tijdens het recente staatsbezoek van koning Filip en koningin Mathilde aan Kazachstan.

Wanneer het vorstenpaar op officieel staatsbezoek gaat naar een ander land liggen daar vaak economische redenen van aan de basis. Dat was niet anders tijdens het recente staatsbezoek aan Kazachstan. Het Centraal-Aziatische land is rijk aan metalen en allerhande mineralen en is ook geopolitiek interessant. Aan het economische luik wordt ook steeds een academisch luik gekoppeld. Zo kwam men al snel uit bij de eerstelijnszorg.

Gezondheid voor iedereen

In 1978 was Alma-Ata, vandaag omgedoopt tot Almaty, het wereldwijde centrum van de eerstelijnsgeneeskunde. In de stad, toen nog gelegen in een Sovjetrepubliek, werd de Alma-Ata Declaration ondertekend. Het document maakte van toegankelijke eerstelijnsgezondheidszorg de sleutel tot 'gezondheid voor iedereen' en koppelde gezondheidszorg nadrukkelijk aan sociale rechtvaardigheid. Op 12 september 1978 werd de tekst aangenomen tijdens de conferentie georganiseerd door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en UNICEF.

Onder leiding van prof. Jan De Maeseneer werd een programma uitgewerkt waarbij zowel het verleden, het heden als de toekomst van de huisartsgeneeskunde en de eerstelijnszorg in beide landen aan bod kwam. Prof. Oliver Van Hecke (UGent) ging dieper in op de uitdagingen waar de eerstelijnszorg voor staat. Een wereldwijd probleem is het tekort aan zorgverstrekkers dat een zware werkbelasting met zich meebrengt. Dat wordt nog versterkt door de veroudering van de bevolking met daaraan gekoppeld meer complexe chronische aandoeningen.

Onder leiding van prof. Jan De Maeseneer werd een programma uitgewerkt waarbij zowel het verleden, het heden als de toekomst van de huisartsgeneeskunde en de eerstelijnszorg in beide landen aan bod kwam

Noden van de patiënt

Van Hecke wees op het belang van continuïteit van zorg. Een Noorse studie toont aan dat patiënten die meer dan vijftien jaar dezelfde huisarts consulteerden beduidend betere gezondheidsresultaten kunnen voorleggen: 25% minder kans op overlijden, 28% minder acute ziekenhuisopnames en 30% minder beroep op spoeddiensten. Een andere evolutie waar de zorg rekening mee moet houden, is de aandacht voor de noden van de patiënt. Het welzijn van personen die zorg krijgen op maat van hun noden en wensen is hoger.

Een belangrijk aandachtspunt voor Van Hecke is het risico op een toenemende ongelijkheid in zorg en toegankelijkheid van zorg. Hij denkt daarbij met name aan de toegang tot vaccinaties, gezondheidseducatie en infectiepreventie. Een niet vaak aangehaald probleem waarmee de eerstelijnszorg te kampen heeft, is het beperkte budget dat gaat naar research. Hoewel eerstelijnszorg 90% van de essentiële gezondheidsnoden kan oplossen, gaat amper 5% van de research naar de eerste lijn.

Interdisciplinariteit

Prof. Jean Luc Belche (ULiège) ging dieper in op de organisatie van de eerstelijnszorg en patiëntgeoriënteerde, doelgerichte zorg. De shift die de eerstelijnszorg moet maken, laat zich volgens Belche best vatten in twee Engelstalige zinnen. We moeten gaan van 'What is the matter with the patient?' naar 'What matters to the patient?'. Concreet betekent dat een verschuiving van traditionele outcomes naar doelgerichte outcomes. Het houdt bijvoorbeeld in dat een huisarts niet enkel een inventaris maakt van de symptomen waarmee een patiënt kampt, maar vooral aandacht heeft voor de symptomen waarvan de patiënt aangeeft dat ze belangrijk zijn.

Zo'n aanpak is volgens Belche enkel mogelijk door op een interdisciplinaire manier te werken, en dat is net iets anders dan een multidisciplinaire aanpak. Interdisciplinariteit steunt op lokale eerstelijnsnetwerken. Binnen zo'n systeem moet er een formele link zijn met de patiënt (langdurige relatie, proactieve communicatie), een aangepast financieringsmodel en gedeelde informatiesystemen. Inzake financiering gaat de voorkeur van Belche uit naar een hybride systeem tussen prestatie en forfaitaire betaling.

Origineel exemplaar

Met grote ogen en enigszins jaloers keken de Kazachse eerstelijnszorgers naar de uiteenzetting van Ann Gils, directeur van het ICHO. De samenwerking tussen alle Vlaamse universiteiten in het opleiden van huisartsen blijkt redelijk uniek te zijn. De keuze om samen te werken is ingegeven door de doelstelling om niet zomaar huisartsen op te leiden, maar wel de juiste huisartsen op te leiden voor de eerstelijnszorg van morgen.

Een symbolisch moment was de overhandiging van een origineel exemplaar van de Alma-Ata Declaration door Jan De Maeseneer aan Melitta Jakab, directeur van het in Almaty gevestigde WHO European Centre for Primary Care. "Bijna vijftig jaar na datum vond de verklaring haar weg terug naar Almaty. Een prachtig moment", aldus Jakab.