Aantal oudere, zorgbehoevende gedetineerden neemt toe
Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen vraagt gepaste zorg
Het aantal ouderen (60+) in Belgische gevangenissen is tussen 2019 en 2026 met een derde gegroeid. Daarom vraagt de Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen om een beter en geïntegreerd beleid uit te tekenen voor de oudere populatie in de gevangenissen.
De demografische vergrijzing van de samenleving is ook terug te zien in de gevangenissen. Momenteel verblijven er 719 gedetineerden ouder dan 60 jaar in de Belgische gevangenissen. In 2019 waren dat er nog 550.
Een groot deel van hen zal zijn laatste levensfase doorbrengen in de cel.
Bovendien is er binnen de gevangenispopulatie sprake van “early aging”; een versneld verouderingsproces dat het gevolg is van de fragiele levenstrajecten van gedetineerden en van het gevangenisverblijf.
Veel gevangenissen zijn volgens de Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen (CTRG) echter niet voorbereid op de extra zorgen en logistieke uitdagingen die een grotere oudere populatie met zich mee zal brengen. "De exponentiële toename van het aantal oudere gedetineerden dwingt tot de ontwikkeling van een geïntegreerd beleid voor deze doelgroep", stelt de CTGR in een nieuw rapport.
Wanneer veiligheid een obstakel wordt
De huidige detentiecontext wordt gekenmerkt door
een vorm van "institutional thoughtlessness", waarbij onvoldoende rekening wordt gehouden met deze realiteit, stelt het rapport.
De bestaande infrastructuur en detentieregimes, ontworpen vanuit een veiligheidslogica, creëren voor oudere gedetineerden vaak disproportionele belemmeringen zonder dat daar een veiligheidsmeerwaarde tegenover staat.
"De vele zware veiligheidsdeuren en wandelafstanden bemoeilijken bijvoorbeeld de fysieke verplaatsing naar de kinesist of de bezoekzaal, of maken dit zelfs onmogelijk", klaagt het rapport aan.
In de gevangenissen van Merksplas en Saint-Hubert heeft de directie uit noodzaak op eigen initiatief al een ouderenafdeling ingericht.
In Merksplas werd een zaal ingericht met 22 bedden voor oudere gedetineerden. Het overgrote deel van de gedetineerden in die zaal heeft een zeer hoge zorgnood en ondersteuning nodig voor alledaagse activiteiten, zoals bij verplaatsingen naar de eetzaal en persoonlijke verzorging. De bewoners van de zaal zijn vaak door verlamming bedlegerig, mobiel erg beperkt, zwaar dement, incontinent of verward.
Wanneer wordt iemand in de eerste plaats patiënt in plaats van gedetineerde?
De CTRG pleit echter voor een algemeen beleid voor ouderen dat veiligheid, zorg, menselijke waardigheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid combineert. Zo stellen ze een aangepaste structuur in een speciaal ingerichte ouderenafdeling - met individuele kamers - en een geïntegreerd geriatrische zorg- en begeleidingsmodel voor.
Ook een betere voorbereiding voor re-integratie, die rekening houdt met de context van een oudere persoon, en een een duidelijk kader voor het levenseinde in detentie zijn noodzakelijk, stelt de toezichtsraad.
Denken aan het levenseinde
De CTRG vraag ook aandacht voor sterven in detentie. Hierbij dienen de autonomie en wensen van de betrokkene centraal te staan. Tegelijk is de uitwerking van een kader voor palliatieve zorg noodzakelijk.
"Situaties van zorgafhankelijke, bedlegerige of dementerende gedetineerden confronteren ons niet alleen met de vraag welke (palliatieve) zorg een gevangenis kan bieden, maar ook met de vraag wanneer iemand ophoudt in de eerste plaats gedetineerde te zijn en in de eerste plaats patiënt wordt."
"Een toekomstgericht ouderenbeleid in detentie moet daarom vertrekken vanuit een evenwicht tussen veiligheid, zorg, menselijke waardigheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid", stelt het rapport.