Musculoskeletaal welzijn van chirurgen: Alles OK in het OK?
Het is geweten dat chirurgen te lijden hebben onder musculoskeletale aandoeningen, één van de frequentste oorzaken van pijn en arbeidsongeschiktheid. Wat zeggen de studies?
Dokter Wim Van Hooste, preventieadviseur-arbeidsarts
Like a Surgeon ("Weird Al" Yankovic, 1985)
Eind vorig jaar verscheen er een Deense systematische review met meta-analyse over de musculoskeletale gezondheid bij chirurgen en de mogelijke interventies in fysieke activiteit (Kjærgaard et al., Occup Environ Med, 2025). De negen geïncludeerde studies hadden allemaal een hoog risico op bias. Het niveau van de evidentie van deze studies was zeer laag tot laag (slechte methodologie).
Het is bekend dat chirurgen vaak te maken hebben met musculoskeletale aandoeningen, één van de meest voorkomende oorzaken van pijn en arbeidsongeschiktheid (O’Reilly et al., The Surgeon, 2024).
Er wordt een link gelegd tussen musculoskeletale gezondheid en de kwaliteit van de chirurgische akte (Raja et al., Healthcare (Basel), 2021). De operatiezaal is de plek waar langdurige en oncomfortabele houdingen schering en inslag zijn. Risicofactoren zijn biomechanische factoren zoals niet-neutrale houdingen, repetitieve bewegingen (26 maal frequenter dan bij andere artsen in het ziekenhuis) en inspanningen met krachtoefeningen.
Daarbij komen nog de werkdruk (veel uren per week werken en het aantal verrichte operaties) en onvoldoende tijd om te herstellen (Allebas et al., Ann Surg, 2017; Dalager et al., Br J Surg, 2020; Rata et al., Healthcare, 2021).
De langetermijneffecten werden waarneembaar na minstens 3 maanden. De verbeteringen van de interventies m.b.t. fysieke activiteit op de korte- en langetermijneffecten waren bescheiden te noemen.
In de toekomst moeten er dus zeker kwaliteitsvolle studies uitgevoerd worden met gedegen protocol, voldoende lange follow-up, robuuste randomisatieprocedures, standaardisatie en validering van outcome assessment (Kjærgaard et al., 2025).
Cervicale spierpijn en radiculopathie worden frequent teruggevonden (Acharya et al., J Clin Orthopaed Trauma, 2022; O’Reilly et al., 2022). Risicofactoren zijn een grote nekflexie en slechte houdingen, gebruik van loupes, open chirurgie en leeftijd (O’Reilly et al., 2024).
Orthopedische chirurgen zijn de artsen die de meeste ingrepen verrichten, een grote weerbaarheid en een grote werkethiek hebben (Klein et al., Can J Surg, 2013; Shukla et al., Ann Med Surg (London), 2021). Deze kwaliteiten kunnen echter voorbeschikkend zijn voor het oplopen van overbelastingsletsels (hoofd, nek, rug, voorarm en pols).
Dit is bij met name nekflexie, repetitieve handelingen, elevatie van de armen, extreme bewegingen (muscle fatigue), langdurig staan (statische houding bij robotchirurgie), en het dragen van persoonlijke beschermingsmiddelen (Knudsen et al., Iowa Orthop J, 2014; Swank et al., JAAOS Glob Res Rev, 2022).
Er wordt ruw geschat dat 40% van de orthopedische chirurgen ooit een werkgebonden musculoskeletale aandoening heeft gehad (career prevalence), waarvan 25% een behandeling gekregen heeft (Vasireddi et al., Clin Orthop Relat Res, 2023).
Chirurgen gaan zelf (te) weinig naar een arts om klachten te bespreken en te behandelen!
Robotic-assisted laparoscopic surgery (RALS) was minder belastend dan conventionele laparoscopie (LAP) voor wat betreft werkhouding (Dalager et al., Br J Surg, 2020).
Minimale invasieve chirurgie t.o.v. open chirurgie gaf significant meer nekpijn, pijn in arm en schouder, handen en benen, meer vermoeidheid en gevoelloosheid (Stucky et al., 2018). Een Nederlandse studie vond echter geen verschil (Janki, Surg Endosc, 2017).
Verschillende interventies gerelateerd aan fysieke activiteit werden gesuggereerd om de musculoskeletale pathologie in te dijken (Koshy et al., Ann Med Surg (London), 2020). Deze interventies zijn actieve en passieve microbreaks, oefeningen tijdens werk of vrije tijd, ergonomisch advies vragen over de werkhouding bij gebruik van een monitor en de hoogte instellen van de operatietafel (Kromberg et al., J Surg Res, 2020; Cacciatori et al., Med Lav, 2020; Elzemor et al., Am J Otolayrngol, 2022).
De effectiviteit van microbreaks in pijnreductie en verminderen van discomfort werd gerapporteerd (Koshy et al., 2020). Hoewel, de focus lag op chirurgische precisie, ergonomie en houding, en niet zozeerop musculoskeletale outcomes.
Onder meer ergonomievoordrachten en -workshops in ziekenhuizen, film-based review van de toegepaste technieken, nagaan of nieuwe instrumenten en technieken voldoen aan de regels van ‘chirurgische ergonomie’ (Stucky et al., Ann Med Surg, 2018; Aaron et al., PLoS ONE, 2021; Althusuny et al., Int Arch Occup Environ Health, 2021; Aaron et al., 2021; Leung et al., Otolaryngol, 2022; Swank et al., 2022; Vasireddi et al., 2023; O’Reilly et al., 2024) moeten zoden aan de dijk zetten.
Chirurgen gaan zelf (te) weinig naar een arts om klachten te bespreken en te behandelen!