Van spontane anamnese naar gestructureerd rapport
De digitalisering van een consultatie, en meer specifiek het gebruik van automatische transcriptie- en herformuleringstools voor de anamnese, vormt een keerpunt in de klinische praktijk. Wat zijn de voordelen en beperkingen, en wat de ethische en technische uitdagingen?
Illustratie CV & generatieve AI (OpenAI/DALL·E).
Sommige medische software biedt al automatische transcriptie van gesproken tekst, en de demonstratie ervan is bij de eerste kennismaking indrukwekkend. Doordat de arts geen aantekeningen moet maken, kan volgens de ontwikkelaars de focus weer op luisteren en klinisch onderzoek liggen. Er staan geen scherm en toetsenbord tussen arts en patiënt, die spontaan zijn verhaal kan doen. De software zet de soms onsamenhangende woordenstroom om in een coherente medische structuur van het SOAP-type (subjectief, objectief, analyse, plan).
Van ongefilterd luisteren naar gestructureerde rapportage
Geautomatiseerde of geassisteerde transcriptie zou de tijd die besteed wordt aan het schrijven tijdens en na consultaties drastisch verminderen. Er wordt vrijwel meteen een volledig, rijk en gestructureerd verslag gegenereerd in het elektronisch patiëntendossier (EPD).
Dit neemt echter de noodzaak niet weg om structuur te behouden bij het verzamelen van informatie, omdat "wanorde alleen maar tot meer wanorde leidt", en om alert te blijven op de onverwachte en altijd aanwezige mogelijkheid van extra informatie "met de deurklink in de hand".
De werkelijke redenen voor een consultatie komen vaak pas aan het licht op het moment van afscheid. Wie die negeert, kan een volledige medische anamnese achterhaald maken, ongeacht de kwaliteit van de software die deze verwerkt.
In de verwachte strijd tussen traditioneel noteren en de technologische prestaties van automatische transcriptie, blijft de uitkomst onzekerder dan men zou denken. Laten we proberen de respectievelijke voordelen, beperkingen en ethische overwegingen die deze nieuwe technieken met zich meebrengen, objectief te beoordelen.
Wanneer een algoritme de spraak van de patiënt structureert
Laten we beginnen met het meest voor de hand liggende: het gebruik van een onveilige consumentenversie van een tool (zoals een standaard ChatGPT of een eenvoudige transcriptie-app op een smartphone) is een ernstige schending van de medische geheimhoudingsplicht en de AVG.
We moeten een professionele en conforme oplossing gebruiken die een zeer nauwkeurige dataworkflow volgt: een opname met een desktop omnidirectionele microfoon met audioversleuteling aan de bron (end-to-end-encryptie); systematische voorafgaande identificatie van wie er spreekt (arts versus patiënt); een eerste transcriptie die de audio omzet in platte tekst; gevolgd door structurering in medische concepten in SOAP-formaat, of een brief in geval van ziekenhuisopname, operatie of specialistisch consult.
De AI zal de sprekers onderscheiden, en niet-medische gesprekken (bijv. weer, familienieuws) negeren. Zodra het rapport is gevalideerd en in het patiëntendossier is opgenomen, zullen professionele oplossingen de audio onmiddellijk van de servers verwijderen om het risico op datalekken te beperken.
De methode voor het verzamelen en verwerken van gegevens kan per software verschillen: Ambient Clinical Intelligence (ACI), ongetwijfeld de meest transparante oplossing, luistert op de achtergrond naar het consult zonder dat de arts hoeft te dicteren. Wanneer de software geïntegreerd is met het elektronisch patiëntendossier (EPD), vult hij automatisch de velden van het dossier in (medische voorgeschiedenis, klinisch onderzoek, behandeling), aanvankelijk als een eerste versie die de arts vervolgens valideert.
Sommige software voor zeer specifieke, gespecialiseerde functies (verwijsbrief, operatieverslag, specialistisch consultverslag) is bedoeld voor gebruik na het consult, waarbij de arts het volledige gesprek pas uploadt nadat de patiënt vertrokken is en dit aanvult met een korte samenvatting.
Vertrouwen is goed, controle is beter
Ondanks de effectiviteit ervan, houdt het vertalen van spontane spraak naar een medisch verslag, waarin de patiëntgeschiedenis wordt herschreven om aan de softwarecriteria te voldoen, het risico in dat de exacte woorden van de patiënt (de letterlijke transcripties) verloren gaan. Deze woorden hebben vaak een unieke diagnostische of psychologische betekenis.
Wanneer de moeder van een opstandige tiener zegt: "Hij haalt me het bloed onder de nagels vandaan", welke medische term moet dan worden gebruikt om deze klacht te vertalen? Een algoritme dat niet vertrouwd is met beeldspraak, zou het kunnen interpreteren als letterlijke oudermishandeling. Relevantie informatie wordt dan getranscribeerd met een precieze, maar onjuiste medische term, waardoor de betekenis ervan volledig wordt verdraaid.
Bovendien rijst de vraag of alles wat tijdens een consult gebeurt, moet worden vastgelegd. De verplichting om ook wat vroeger tot de 'persoonlijke notities' van de arts behoorde te delen, maakt ons terughoudend in het vastleggen van vertrouwelijke informatie en familiegeheimen, of diagnostische hypotheses wanneer deze alarmerende elementen bevatten die we liever niet vanaf het begin met de patiënt delen.
Wanneer de moeder van een opstandige tiener zegt: "Hij haalt me het bloed van onder de nagels", welke medische term moet dan worden gebruikt om deze klacht te vertalen?
Een ander gevoelig punt zijn ethische overwegingen en de geïnformeerde toestemming van de patiënt. Vanzelfsprekend moeten patiënten worden geïnformeerd over het feit dat een gesprek wordt opgenomen en over het doel van de verwerking van hun gegevens. Maar ze kunnen zich geïntimideerd voelen of minder vrij voelen om zich te uiten, wetende dat ze worden afgeluisterd door een machine.
De rechten van de patiënt worden in Europa extra beschermd door de AVG, wetgeving die de opslag en verwerking van audiobestanden strikt reguleert. De arts moet de vrije, specifieke en geïnformeerde toestemming van de patiënt verkrijgen. Het verwijderen van de audio-opname zodra het rapport is gevalideerd, moet standaardprocedure blijven, een proces dat professionele software automatisch afhandelt.
Een laatste risico is dat van technologische afhankelijkheid. Een te groot vertrouwen in software kan ertoe leiden dat artsen het verslag minder grondig controleren en feitelijke fouten over het hoofd zien. Het kan niet genoeg benadrukt worden dat, hoewel de software een structuur kan bieden, het de verantwoordelijkheid van de arts is om de inhoud ervan te controleren.
Drie vuistregels
1. De patiënt moet weten dat hij of zij op elk moment kan vragen om de opname te stoppen, bijvoorbeeld om een gevoelig onderwerp te bespreken.
2. Leg kort uit dat de opname geanonimiseerd zal worden en na het schrijven van het rapport verwijderd zal worden.
3. Deel het scherm: laat de patiënt aan het einde van het consult zien wat de AI heeft geschreven, zodat jullie het samen kunnen controleren.