Stoppen of doorwerken: wat motiveert huisartsen om hun pensioen uit te stellen?
PRIJS Ons land kampt met een tekort aan huisartsen, waardoor steeds meer praktijken genoodzaakt zijn een patiëntenstop in te voeren. De vergrijzing binnen de huisartsenpopulatie doet bovendien vermoeden dat het aanbod verder zal afnemen. Om het tekort deels op te vangen kunnen aan de ene kant meer jonge huisartsen het werkveld instromen, en anderzijds oudere artsen langer (deeltijds) blijven doorwerken. Dr. Maïté Van Aelst onderzocht wat 60-plus huisartsen motiveert om hun pensioen uit te stellen, en op welke manier zij het best hierin ondersteund kunnen worden.
Voor haar onderzoek voerde Van Aelst een kwalitatieve studie uit, gebaseerd op semigestructureerde interviews met huisartsen ouder dan zestig jaar. Uit deze gesprekken kwamen vier hoofdthema’s naar voren die een belangrijke rol spelen bij de beslissing om wel of niet langer te blijven werken. Namelijk, persoonlijke factoren, werkcontext, werkdruk en de mogelijkheid om na het pensioen actief te blijven.
“Binnen de persoonlijke factoren weegt onder andere de wens om meer tijd met de familie door te brengen, bijvoorbeeld met kleinkinderen, door bij de keuze om al dan niet te stoppen. Hiernaast spelen ook de fysieke en mentale gezondheid van de arts, het werkplezier en de arts-patiëntrelatie een belangrijke rol”, aldus Van Aelst. “Wat de werkcontext betreft, zag ik een duidelijk verschil tussen soloartsen en artsen in een groepspraktijk. In een groepspraktijk is er doorgaans meer flexibiliteit dankzij de gedeelde verantwoordelijkheid voor continuïteit van zorg: oudere artsen kunnen hun werk geleidelijk afbouwen en bijvoorbeeld makkelijker vakantie nemen. Deze groep huisartsen geeft aan dat deze flexibiliteit hen toelaat om langer actief te blijven en geleidelijk af te bouwen op hun eigen tempo.”
“De soloartsen die ik interviewde ervaren veel minder flexibiliteit om hun werk geleidelijk af te bouwen. Zij kunnen daardoor gedwongen worden om abrupt te stoppen, omdat het moeilijk vol te houden is om voltijds te blijven werken. Bovendien is de overstap naar een groepspraktijk niet evident: het vinden van een geschikte praktijkruimte is lastig, de financiële stap brengt onzekerheden met zich mee en groepspraktijken nemen minder snel oudere artsen aan. Verschillende soloartsen die ik sprak, willen graag langer actief blijven, maar lopen tegen de genoemde praktische barrières aan. Daardoor gaat er waardevolle medische ervaring verloren.”
Ook het draaien van wachtdiensten is een belangrijke factor die volgens Van Aelst bij veel oudere huisartsen meespeelt. “Veel huisartsen geven aan dat ze prima nog wachtdiensten willen draaien, maar dat ze hier wel flexibeler mee om willen gaan. De zware, fysieke en mentale belasting, vooral op oudere leeftijd, speelt hierin een belangrijke rol”, zegt de huisarts.
Daarnaast wordt de administratieve last vaak als zwaar ervaren en vormt die voor sommige artsen een reden om te stoppen. Ook de toenemende digitalisering blijkt voor een deel van de huisartsen een bijkomende uitdaging, die een drempel vormt voor doorwerken.
Aanbevelingen
In haar onderzoek formuleert Van Aelst verschillende aanbevelingen. Zo pleit ze onder meer voor coachingtrajecten voor huisartsen die hun carrière geleidelijk willen afbouwen, een stappenplan voor de overgang naar een groepspraktijk, aangepaste bijscholing, een versoepeling van wachtdiensten en een vermindering van de administratieve last.
“Jonge huisartsen worden aan het begin van hun loopbaan, terecht, intensief begeleid. Aan het einde van de carrière ontbreekt die ondersteuning echter vaak. De artsen die ik interviewde, gaven aan dat coaching rond de leeftijd van 50 à 55 jaar nuttig zou zijn om tijdig na te denken over hun verdere loopbaan en pensioen”, zegt Van Aelst. “Ook aangepaste bijscholing kan helpen om collega’s langer actief te houden. Artsen haken soms af omdat ze het gevoel hebben op bepaalde vlakken niet meer voldoende up-to-date zijn, terwijl dit met gerichte ondersteuning gemakkelijk verholpen kan worden. Een arts vertelde mij dat hij in zijn wachtzaal graag klassieke muziek draaide, maar dat hij jaarlijks veel tijd verloor aan de administratieve last die hiermee gepaard ging, omdat hij jaarlijks de rechten moest vrijkopen. Dergelijke tijdrovende administratieve taken kunnen dan weer ondersteund worden via een praktijkmanager.”
'Aangepaste bijscholing kan helpen om collega’s langer actief te houden'
Waardevolle relatie
Het onderzoek van Van Aelst stelt dus dat met de juiste investeringen en aanpassingen, een deel van de oudere generatie huisartsen langer (deeltijds) aan het werk wil en kan blijven. “Deze bevindingen sluiten aan bij een eerder Europees onderzoek, waarin Europese huisartsen aangaven dat hun tevredenheid voortkomt uit een combinatie van meerdere elementen: namelijk het houden van je job, de arts-patiëntrelatie, autonomie op de werkvloer en ondersteunende maatregelen voor een goede work-lifebalance en bijscholing. Veel artsen die ik sprak gaven dit ook aan; het contact met de patiënten en de dankbaarheid die ze ervaren, maakt het een prachtig beroep en is een belangrijke motivator om langer door te blijven werken.”
“Opvallend is dat in dit Europese onderzoek ook naar voren kwam dat huisartsen voldoening halen uit het aanleren van vaardigheden aan jongere collega’s en tegelijk veel waarde hechten aan het up-to-date blijven door samen te werken met diezelfde jonge artsen. Deze wederzijdse leerdynamiek kwam ook in de gesprekken naar voren die ik voerde met huisartsen.”
Eigen motivatie
Van Aelst geeft aan dat ze zelf veel heeft geleerd uit de interviews, met het oog op haar eigen toekomst. “Als jonge huisarts ben ik voor mijzelf nog meer overtuigd geraakt van het belang van flexibiliteit en het combineren van verschillende activiteiten. Zo zou ik bijvoorbeeld graag één dag per week in een gespecialiseerde setting werken of me toeleggen op tropische geneeskunde. Momenteel werk ik tijdelijk op het Franse eiland Mayotte, wat een mooie en bijzondere leerervaring is. In de toekomst hoop ik zeker nog meer internationale ervaring op te doen, wat voor mij als arts een belangrijke troef zal zijn.”
>> Maïté Van Aelst. Afscheid nemen of doorgaan? Kwalitatief onderzoek naar de pensioenbeslissingen van 60-plus huisartsen. Promotor: prof. dr. Lieve Peremans (Universiteit Antwerpen). Copromotor: prof. dr. Bart Van Rompaey (Universiteit Antwerpen).
Masterproef in het kort
Afscheid nemen of doorgaan? Kwalitatief onderzoek naar de pensioenbeslissingen van 60-plus huisartsen en naar wat 60-plus huisartsen zou kunnen ondersteunen om langer te werken.
- Waarom is jullie masterproef belangrijk? (maatschappelijke relevantie)
België wordt geconfronteerd met een nijpend huisartsentekort. De bevindingen van dit onderzoek kunnen belangrijke inzichten bieden om beter te kunnen inspelen op de uitdagingen betreffende het huisartsentekort en kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van een beleid dat de beschikbaarheid van huisartsenzorg in de toekomst kan waarborgen.
- Wat is er nieuw aan het werk? (wetenschappelijke relevantie)
De motivatie om langer te werken om mentaal ‘fris’ te blijven, evenals de mogelijkheid tot een geleidelijke uitstroom (zonder verlies van kwaliteit of betrokkenheid), zijn elementen in deze studie beschreven die in de bestaande literatuur minder aan bod komen.
- Waarom is het belangrijk dat andere (huis)artsen leren over het onderzoek?
De resultaten onderstrepen de nood aan meer begeleiding. Beleidsmaatregelen zoals vroegtijdige coachingtrajecten, een stappenplan voor de overgang van solo- naar groepspraktijk, aangepaste bijscholing, versoepelde wachtdienstplicht en administratieve ondersteuning kunnen een cruciale rol spelen in het duurzaam inzetten van deze ervaren groep artsen.