Tatoeages: een opkomende risicofactor voor melanoom?
Sinds enkele decennia neemt de incidentie van huidmelanoom toe. In dezelfde periode werden tattoos, die de huid langdurig blootstellen aan complexe pigmentmengsels, steeds gangbaarder. Een recente casusgecontroleerde studie uit Zweden(1) analyseerde het verband tussen tatoeages en het risico op melanoom.
In Europa zou zowat een kwart van de volwassenen getatoeëerd zijn.(2) In België tellen we jaarlijks meer dan 4.000 nieuwe gevallen van melanoom. Gemiddeld valt die diagnose rond 63-jarige leeftijd. Bij mannen komt de huidkanker het vaakst voor op het bovenlichaam, bij vrouwen is dat t.h.v. de benen.(3)
Verschillende hypothesen
Tatoeage-inkt bevat azopigmenten, polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s) en zware metalen. Sommige van die stoffen werden geclassificeerd als ‘kankerverwekkend’ of ‘mogelijk kankerverwekkend’. Blootstelling aan ultraviolette straling of laserbehandelingen kan ervoor zorgen dat bepaalde tatoeagepigmenten worden omgezet in potentieel carcinogene verbindingen, zoals aromatische aminen. In 2006 werd de Europese REACH-verordening in het leven geroepen (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of CHemicals).
Die wetgeving moet het beheer van chemische stoffen regelen om de gezondheid van mens en milieu te beschermen. REACH werd in 2022 ook opgelegd voor tattoo-inkt. Toch trof men ook bij latere controles nog ingrediënten aan die de toegestane drempelwaarden overschreden.
Naast de samenstelling van tattoo-inkt worden er verschillende pathofysiologische hypothesen naar voren gebracht. De tatoeagepigmenten zouden zich naar de lymfeklieren kunnen verspreiden, wat kan leiden tot chronische ontsteking en oxidatieve stress. Die verschijnselen zouden de immuunmechanismen van de huid kunnen verstoren en op lange termijn kunnen bijdragen aan carcinogene processen, al is er tot op heden geen direct causaal verband aangetoond.
'Extra waakzaamheid kan geboden zijn bij de klinische beoordeling van naevi bij getatoeëerde patiënten'
Los van UV-blootstelling
Het onderzoek omvatte 2.880 gevallen van huidmelanoom bij mensen tussen twintig en zestig jaar. Na correctie voor een aantal confounders, waaronder het fototype, de cumulatieve UV-blootstelling, sociaaleconomische status en het rookgedrag, bleek het hebben van ten minste één tatoeage geassocieerd te zijn met een 29% hoger risico (IRR 1,29; IC95% 1,07-1,56). Ook na uitsluiting van patiënten met een voorgeschiedenis van melanoom bleef dat verhoogde risico bestaan, zij het in iets beperktere mate (23%). Het verband werd waargenomen voor zowel invasieve als lokaal beperkte vormen van de huidkanker.
Er werd geen significante interactie tussen de tattoos en de blootstelling aan UV vastgesteld: getatoeëerde personen met een hoge UV-blootstelling vertoonden geen bijkomend risico t.o.v. getatoeëerde individuen met een lagere UV-blootstelling. De resultaten wijzen erop dat de afbraak van pigmenten door UV-straling het risico op melanoom niet verder verhoogt dan het risico dat gelinkt is aan de tattoo zelf. Tatoeages en UV-straling lijken op zichzelf staande risicofactoren. Ter vergelijking: het risico verbonden aan UV-straling wordt (op basis van de beschikbare meta-analyses) vijf maal zo hoog geschat als het risico aangetoond in deze studie.
Niet de dosis, wel de duur
Noch het aantal tattoosessies, noch de grootte van het getatoeëerde gebied gingen gepaard met een hoger risico op melanoom. Grotere tattoos bleken dus niet gelinkt aan een hoger risico. Ook was er weinig overlap tussen de anatomische locatie van de tattoo en die van het melanoom (30%), wat de hypothese van een strikt lokaal effect lijkt te weerleggen.
Daarentegen bleek het risico het hoogst te zijn als de eerste tatoeage tien tot vijftien jaar vóór de diagnose was gezet, wat overeenkomt met een langere periode tussen de blootstelling aan de tattoo-inkt en het ontstaan van de huidkanker.
Aangezien het gaat om een observationele studie, waarbij men gebruikmaakt van zelfgerapporteerde gegevens, kan een bepaalde vertekening van de onderzoeksresultaten niet worden uitgesloten, met name wat betreft de blootstelling aan zonlicht.
In de praktijk
De studieresultaten suggereren dat tatoeages gepaard kunnen gaan met een relatief verhoogd risico op huidmelanoom, zonder dat we vandaag formeel bewijs hebben van een oorzakelijk verband. Extra waakzaamheid kan geboden zijn bij de klinische beoordeling van naevi bij getatoeëerde patiënten. Alvorens causale conclusies te kunnen trekken, moeten de bevindingen door andere epidemiologische studies worden bevestigd.
Referenties:
1. Rietz Liljedahl E, Nielsen K, Engfeldt M, Jöud AS, Nielsen C. Does tattoo exposure increase the risk of cutaneous melanoma? A population-based case-control study. Eur J Epidemiol. 2025;40:1441-1453. doi:10.1007/s10654-025-01326-6.
2. Kluger N. Epidemiology of tattoos in industrialized countries. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2016;30(7):1036–1040. doi:10.1111/jdv.13622.
3. Belgian Cancer Registry. Cancer Fact Sheet: Melanoma. Belgium 2023. Brussels: Belgian Cancer Registry; 2025. Disponible sur : https://kankerregister.org/sites/default/files-/2025/2025_BE_CFS2023_MELANOMA_V2_1.pdf.
