Hoe zwaar tillen we aan fysieke belasting tijdens zwangerschap?
De bescherming van de zwangere vrouw op haar werkplek lokt politieke, economische, demografische en sociologische debatten uit. Het medisch debat spitst zich vaak toe op de vraag hoeveel kilo een zwangere vrouw nog mag tillen tijdens haar zwangerschap. Daarom wil ik een lans breken om verder te kijken dan louter de kilo’s.
Dokter Wim Van Hooste, preventieadviseur-arbeidsarts
De medische criteria voor de risicoanalyse van zwangere werkneemsters blootgesteld aan fysieke belasting zijn niet duidelijk vastgelegd en geharmoniseerd binnen de Europese Unie (Samardzic, Arh Hig Rada Toksikol, 2025). Fysieke werkbelasting bestaat uit een aantal gevarieerde taken, zoals staan, wandelen, tillen, duwen en trekken (Sejbaek et al., Occup Environ Med, 2025).
Studies hanteren vaak andere invullingen van deze belasting. Deze taken kunnen een nadelig effect hebben op zwangerschap: een laag geboortegewicht, vroegtijdige arbeid, spontane abortus of een kind dat small for gestational age (SGA) is.
De impact van ergonomische stressoren op een zwangere vrouw is afhankelijk van haar individuele fysieke conditie, kracht en algemene gezondheidstoestand. Ergonomische stressoren (zwaar tillen, staan, lange werkuren, etc.) specifiek voor zwangere gezondheidswerkers zorgen mogelijk spontane abortus, vroeggeboorte en onvruchtbaarheid veroorzaken (Frincy et al., Sultan Qaboos University Med J, 2021).
In een oude systematische review werd er geen verband tussen tillen van lasten, staand werk en fysieke belasting vastgesteld (Bonde et al., Scand J Work Environ Health, 2013).
Een recentere review van MacDonald concludeerde dat er weinig, maar consistent bewijs was dat zwaar tilwerk (> 10 kg) en houdingsbelasting gelieerd was aan bekkenpijn en vroegtijdig stopzetten van het werk (Am J Obstet Gynecol, 2024).
Cai en collega’s deden ook een systematische review met meta-analyses, maar dan van meerdere beroepsrisico’s. Tillen van gewichten samen meer dan 100 kg per dag was significant geassocieerd met vroeggeboorte (Odds Ratio, OR 1,31) en laag geboortegewicht (OR 2,08). Langdurig staan is significant geassocieerd met vroeggeboorte (OR 1,22). Zwaar werk was significant geassocieerd met vroeggeboorte (OR 1,23) en laag geboortegewicht (OR 1,79) (Cai et al., Am J Obstet Gynecol, 2020).
Echter, er was lage tot zeer lage evidentie dat tillen van > 11 kg geassocieerd was met miskraam en pre-eclampsie. Een dosis-effect relatie werd gevonden voor langer dan 2,4 uur rechtstaand werk: een 10% stijging in de OR voor vroeggeboorte werd aangetoond.
Het risico is vaak laag tot middelmatig want de meeste relatieve risico’s zijn lager dan 1,5. Certenais et al. gebruikten de Delphi-methode, een consensus-methode (BMJ Open, 2022). De Deense studie van Sejbaek uit 2025 vond een duidelijke associatie tussen fysieke belasting en miskraam, maar de associatie was minder duidelijk voor vroeggeboorte en SGA.
Sommige onderzoekers pleiten voor een individuele risicoanalyse bij elke zwangere werkneemster (Samardzic et al., 2025). Het kan noodzakelijk zijn dat de arbeidsarts (of ergonoom) de werkplek gaat bezoeken om zich te gaan vergewissen van de risico’s.
De Duitse Key Indicator Method (KIM) wordt vaak toegepast in deze context. Te evalueren parameters zijn dan: het te tillen gewicht, de dagelijkse tilfrequentie, de dagelijkse totale duur van de werktaak, de positionering van het lichaam ten opzichte van de last tijdens de activiteit, de omgevingsfactoren, de karakteristieken van de last en de snelheid van de activiteit.
De circulerende richtlijnen (anders per land) bevatten geen absolute waarden maar eerder richtwaarden (common sense reference points) voor de practicus (Certenais et al., 2022).
Dus het is duidelijk meer dan alleen het te tillen gewicht!
