Om toegang tot dermatologische zorg veilig te stellen

Dermatologen willen risicogestuurde aanpak van huidkanker

De toegankelijkheid van de dermatologische zorg staat in België onder druk. Wachttijden lopen op, terwijl huidkanker en chronische inflammatoire huidaandoeningen toenemen. De roep om meer dermatologen is begrijpelijk, maar niet de juiste oplossing, zegt de Koninklijke Belgische Vereniging voor Dermatologie en Venerologie (KBVDV). Zij pleit voor structurele hervormingen, waarin ook de huisarts een rol speelt.

De vraag naar dermatologische zorg stijgt jaar na jaar, zegt prof. Jo Lambert (UZ Gent), bestuurslid en voormalig voorzitter van de KBVDV. “De incidentie van huidkanker is de afgelopen decennia explosief toegenomen, mede door eerdere zonne- en zonnebankgewoonten."

"Een verouderende bevolking zorgt bovendien voor meer huidproblemen in het algemeen. Patiënten zijn vandaag ook mondiger, en hebben zich vaak voorbereid door raadplegen van internet of AI-tools, wat consultaties complexer en tijdsintensiever maakt”, zegt Lambert.

Net als alle zorgverleners hebben dermatologen te maken met een toenemende administratieve belasting (zoals voorschriften voor biologische therapieën, terugbetalingsverzoeken, rapportages op diverse digitale platforms).

Dat alles zorgt voor oplopende wachttijden. Een recente bevraging van de KBVDV toonde aan dat patiënten gemiddeld 19 (in Vlaanderen) of 18 (in Wallonië) weken moeten wachten op een niet-urgente medische raadpleging bij de dermatoloog.

De conclusie dat er gewoon te weinig dermatologen zijn en dat we er dus meer moeten opleiden, lijkt voor de hand te liggen. Maar de KBVDV wil dat de onderliggende oorzaken aangepakt worden: een betere triage, betere organisatie, en betere financiering van de sector.

Naar een risicogestuurde aanpak

Huidkanker is één van de grootste oorzaken van de druk op de dermatologie. De incidentie stijgt, maar ook de “huidkankerangst”: mensen met enkele banale naevi willen jaarlijks een volledige ‘huidcontrole’, of vragen bij hun huisarts een spoedverwijzing op basis van een onschuldige vlek.

Belgische data bevestigen dat dergelijke ongerichte, brede huidkankerscreening een relatief lage opbrengst heeft. De KBVDV pleit daarom voor een risicogestuurde aanpak, met prioriteren van patiënten met een duidelijk verhoogd risico (bijvoorbeeld >100 naevi, familiale of individuele voorgeschiedenis).

De vereniging heeft praktische richtlijnen opgesteld over wie periodiek een totale huidcontrole nodig heeft, hoe vaak en na welke soorten huidkanker opvolging aanbevolen is. Zo heeft een patiënt na een laagrisico basaalcelcarcinoom niet automatisch nood aan jaarlijkse opvolging.

De KBVDV wil ook inzetten op betere educatie rond preventie en zelfinspectie, in samenwerking met Euromelanoma. Een patiënt die een verdachte laesie opmerkt, kan zich dan in eerste instantie tot zijn huisarts wenden, die kan beslissen om door te verwijzen, al dan niet na een tele-expertise (zie kader).

 Digitale tools: valkuilen en opportuniteiten

Door AI aangedreven apps voor zelfinspectie, zoals SkinVision, worden soms naar voren geschoven als oplossing om de druk op de dermatoloog te verminderen. In België worden dergelijke apps door sommige ziekenfondsen geheel of gedeeltelijk terugbetaald.

AI-apps zijn op dit moment allerminst betrouwbare triage-instrumenten

Recent onderzoek van UZ Gent toont echter belangrijke beperkingen. In een studie bij meer dan 1.000 patiënten gaf de app in circa 15% van de gevallen een vals alarm. Ernstiger nog: naar schatting één op de vier huidkankers werd gemist, met een vals geruststellende boodschap voor de patiënt.

Deze AI-apps zijn op dit moment dus allerminst betrouwbare triage-instrumenten. Wegens de vele vals-positieve resultaten zullen ze de werklast van dermatologen verhogen en tegelijkertijd een gevaarlijk vals gevoel van veiligheid geven bij echt verdachte letsels. Daarom pleit de KBVDV voor een grondige, onafhankelijke validatie voordat consumentenapps aanbevolen of terugbetaald worden.

Evenmin is de KBVDV te vinden voor ‘telecabines’ waar patiënten huidvlekken kunnen scannen. Bestuurslid prof. Julien Lambert (UZA) verwijst daarbij naar ervaringen uit Frankrijk. “Tien jaar geleden heeft de Franse regering beslist het aantal dermatologen te reduceren. Het gevolg: in drie departementen zijn er vandaag helemaal geen dermatologen meer actief."

"Men probeert dat probleem nu op te lossen door cabines voor huidscans in apotheken te plaatsen – vaak uitgebaat door privébedrijven. Maar er is geen supervisie door personeel met voldoende medische scholing, zodat die machines vooral vals-positieven detecteren. Daardoor worden de dermatologen in Frankrijk – en er zijn er al te weinig – overspoeld met nutteloos werk. Als we hier gaan doen wat men in Frankrijk heeft geprobeerd, wordt het een catastrofe.”

Verouderende beroepsgroep

De KBVDV bekeek ook de organisatie van de beroepsgroep. Volgens het meest recente Health Professionals Report van het RIZIV telde België in 2024 in totaal 815 actieve dermatologen, goed voor naar schatting 610 voltijdsequivalente (VTE) dermatologen.

Dermatologen zien gemiddeld 20 tot 22 patiënten per dag, met per VTE ruim 4.000 contacten per jaar. Oudere dermatologen (9% is ouder dan 65) zien echter gemiddeld meer patiënten per dag. Maar juist in die groep is er recent een versnelde uitstroom.

Onder meer door de verplichte overgang naar elektronische facturatie en betaling hebben velen afgehaakt, zegt prof. Jan Guthermuth (UZ Brussel), voorzitter van de KBVDV.

Bij jongere artsen speelt dan weer een duidelijke cultuurverschuiving: zij nemen meer consultatietijd per patiënt, leggen meer nadruk op kwaliteit van communicatie en hechten belang aan een betere werk-privébalans. Tel daarbij de groeiende administratieve last, en de effectieve klinische capaciteit per VTE daalt op een moment dat de vraag piekt.

Financiering als bottleneck

Een aantal taken in een dermatologiepraktijk zou door ondersteunend personeel kunnen worden uitgevoerd. De huidige honoraria maken echter investeren daarin moeilijk.

Dermatologen vinden in ieder geval dat ze onderbetaald worden. “Het honorarium voor een standaardconsultatie dermatologie bedraagt ongeveer 43 euro, beduidend minder dan bijvoorbeeld de 61,20 euro voor een raadpleging interne geneeskunde”, zegt Jo Lambert. “Dermatologen kunnen ook minder dan andere specialismen terugvallen op beter vergoede technische prestaties om het lage honorarium voor een raadpleging te compenseren.”

Het is dan ook niet verwonderlijk dat slechts 15% van de dermatologen volledig geconventioneerd is. “Ereloonsupplementen zijn nodig om investeringen in personeel, infrastructuur en digitale tools te financieren”, zegt Jo Lambert.

Esthetische dermatologie

In de media wordt soms gemeld dat er voor esthetische behandelingen geen wachttijden zijn. “Voor botox kan je morgen terecht, voor een medisch probleem niet”, luidt het dan. De KBVBV benadrukt dat esthetische dermatologie een integraal onderdeel is van het vak, zeker in de nazorg van medische problemen (acnelittekens, post-inflammatoire hyperpigmentatie, chirurgische littekens).

Ze kaart ook de wildgroei aan van niet-medische centra die invasieve esthetische procedures aanbieden, vaak in strijd met de regelgeving.

 

Is tele-expertise de oplossing?

Het Verzekeringscomité van het RIZIV keurde onlangs een voorstel goed rond tele-expertise tussen huisartsen en dermatologen. Het voorstel moet nog vertaald worden in een Koninklijk Besluit dat in het Belgisch Staatsblad moet verschijnen.

Een tele-expertise maakt het mogelijk om sneller advies te verkrijgen, de triage te verbeteren en patiënten met een vermoeden van een kwaadaardige huidaandoening sneller toegang te geven tot dermatologische zorg.

De huisarts formuleert een klinische vraag over het dermatologisch probleem, met als doel een diagnose en/of therapeutisch voorstel te bekomen. De vraag moet vergezeld zijn van voldoende klinische informatie, waaronder de medische voorgeschiedenis, de actuele medicatielijst, relevante werk- en leefomstandigheden en kwalitatief beeldmateriaal van het huidletsel.

"Bij vermoeden van huidkanker is een tele-expertise niet geïndiceerd"
- dr. Katrien Vossaert

De ervaringen met een proefproject tele-expertise tussen huisarts en dermatoloog waren positief: 90% van de teleconsultaties maakten een fysiek bezoek bij de dermatoloog overbodig, en hielpen dus om de werkdruk op dermatologen te verlagen. Toch zijn tele-expertises geen wondermiddel, waarschuwt de KBVDV.

“Bij vermoeden van huidkanker is een tele-expertise niet geïndiceerd,” zegt dr. Katrien Vossaert, bestuurslid van de KBVDV. “Een dermatoloog gebruikt een dermatoscoop om dieper in de huid te kijken, en dat is een toestel dat een huisarts meestal niet heeft. Dus de dermatoloog moet een verdachte naevus sowieso zelf zien. Tele-expertise is meer aangewezen bij inflammatoire huidaandoeningen waar een gewone foto volstaat.”

Jan Guthermuth wijst er ook op dat het voorziene budget minimaal is. “Omgerekend gaat het over elf tele-expertises per jaar per dermatoloog. Maar een dermatoloog zal wel moeten investeren in een beveiligd platform voor gegevensuitwisseling, en medische software is niet bepaald goedkoop." Het zou goed kunnen dat het sop de kool niet waard is, zegt Guthermuth.