Exclusief interview met Piet Vanden Bussche en Maaike Van Overloop

Twintig jaar bouwen aan huisartsgeneeskunde

Domus Medica bestaat twintig jaar. Naar aanleiding van dit porseleinen jubileum bracht Artsenkrant Piet Vanden Bussche en Maaike Van Overloop de eerste en de huidige voorzitter van de grootste Vlaamse huisartsenvereniging samen voor een gesprek waarin werd terug- en vooruitgeblikt.

Filip Ceulemans

Artsenkrant: Dr. Vanden Bussche, samen met toenmalig WVVH-voorzitter Jos De Smedt en wijlen UHAK-voorzitter Patrik Roelandt was u als voorzitter van het Vlaams Huisartsenparlement (VHP) een van de drijvende krachten achter de oprichting van Domus Medica. Waarom zette u uw schouders onder dit project?

Piet Vanden Bussche: De eerste kiemen voor dat engagement werden jaren eerder gelegd tijdens de Staten-Generaal in het ICC in Gent (n.v.d.r. 3 december 1994). De mobilisatie was enorm. Omdat er meer dan dubbel zoveel artsen aanwezig waren als verwacht, moesten er bijkomende zalen worden geopend en schermen geplaatst. Zelf zat ik ook in één van die zijzalen. Ik hoorde er een luide oproep om te komen tot een betere huisartsenvertegenwoordiging. We moesten als huisartsen met één stem spreken om gehoord te worden door de overheid. Vanuit mijn kring werd gevraagd of ik kandidaat wilde zijn voor het Vlaams Huisartsenparlement dat toen op initiatief van Theo Putzeys werd opgericht. Vier jaar later was ik, zonder dat echt te willen, plots voorzitter van het VHP.

Kunt u nog even schetsen wat het VHP precies was?

Piet Vanden Bussche: Maandelijks kwamen we samen met verkozen vertegenwoordigers uit de wetenschappelijke wereld, de kringen en de syndicaten. De aanwezigheid van de diverse aspecten van de huisartsgeneeskunde was een grote troef. We debatteerden er over actuele onderwerpen en structurele problemen om te komen tot een breed gedragen standpunt. In het VHP groeide stilaan het idee dat we meer konden bereiken als we samenwerkten. Vanuit het wederzijds begrip en het onderling vertrouwen, startten Patrik Roelandt, Jos De Smedt en ikzelf eerst informele en daarna formele gesprekken om tot één organisatie te komen.

De start van Domus Medica verliep niet van een leien dakje. Hoe kijkt u terug op die turbulente eerste weken en maanden?

Piet Vanden Bussche: Het was zonder enige twijfel een van de moeilijkste periodes uit mijn carrière en naast persoonlijke en praktijkgebonden redenen een van de redenen waarom ik na twee jaar stopte als voorzitter. Terugblikkend denk ik dat weerstand vooral ingegeven werd door angst voor veranderingen. De opkomst van internet in die periode hielp evenmin. Er deden complottheorieën de ronde en kleine groepjes wisselden onderling informatie uit. Op een weinig democratische manier probeerden ze hun wil door te drukken, terwijl ze ons ervan beschuldigden niet democratisch te werk te gaan. Het ging soms heel ver met deurwaarders die niet enkel de vergaderingen bijwoonden, maar ook bij mij thuis aan de deur stonden. Hierdoor misten we de kans op syndicale vertegenwoordiging.

Wat liep er mis?

Piet Vanden Bussche: Het kabinet van minister van Sociale Zaken Rudy Demotte (PS) was bereid om de wetgeving over de syndicale verkiezingen te wijzigen. Huisartsen zouden op huisartsen kunnen stemmen en gemengde syndicaten zouden niet langer verplicht zijn. We hadden daarover een afspraak met het Syndicaat van Vlaamse Huisartsen (SVH).  Door weinig transparant lobbywerk is dat er toen niet van gekomen. We dragen daar nog altijd de gevolgen van. Het is dankzij de standvastigheid van Patrik Roelandt en de correcte en collegiale houding van Jos De Smedt dat Domus Medica dat heeft overleefd.  Dat kan ik niet genoeg benadrukken.

Dr. Van Overloop, op het moment dat Domus Medica werd opgericht, was u nog haio. Zes maanden later werd u huisarts? Hoe beleefde u de start van Domus Medica?

Maaike Van Overloop: Over de beginperiode die Piet schetst, herinner ik me niet veel. Als student ben je daar niet mee bezig en kom je er niet mee in aanraking. En dan studeerde ik nog in Antwerpen waar de vicerector een huisarts was. Huisartsgeneeskunde had toen – voor de hervorming van het curriculum – een marginale plaats in het geheel. 2006 was trouwens het jaar met het laagste aantal huisartsen dat ooit afstudeerde. Als jonge huisarts merkte ik echter al snel het verschil dat Domus Medica maakte bij dagdagelijkse activiteiten en bij meer organisatorische zaken zoals de oprichting van de Multidisciplinaire Lokale Netwerken of de uitbouw van de wachtposten. Ik had al vrij snel een connectie met Domus Medica. Dankzij Domus Medica zijn we ook van het fabeltje af dat huisartsen enkel ‘snotneuzen’ behandelen.

Vandaag is Domus Medica zowel een wetenschappelijke, syndicale als kringvereniging. Waarom is belangrijk dat Domus Medica deze elementen onder één dak samenbrengt?

Piet Vanden Bussche: Domus Medica is in essentie een beroepsvereniging. Dat is doorheen de jaren geëvolueerd. De WVVH deed in het verleden zelf wetenschappelijk onderzoek. Vandaag is dat verschoven naar de universiteiten. Domus Medica probeert de vertaalslag te maken van de nieuwe wetenschappelijke kennis en dat over te brengen naar de achterban. Als wetenschappelijke inzichten vereisen dat de organisatie van de job anders verloopt, heb je een syndicale poot nodig die dat kan vertalen in regel- en wetgeving. Je kan dat niet los zien van elkaar. Als je efficiënt wil werken, moet je de syndicale werking en het luik beroepsverdediging enten op je wetenschappelijke kennis. Een goede studiedienst moet de syndicale beweging voeden. Dat moet op zijn beurt gedragen worden door de basis. De drie poten zijn essentieel voor een goede beroepsverdediging. 'Verdediging' vind ik eigenlijk niet het juiste woord. Het gaat over de implementatie van nieuwe inzichten en hoe we de huisartsgeneeskunde zo kunnen organiseren dat de patiënt daar beter van wordt.

Maaike Van Overloop: Als ik zie waar de huisartsgeneeskunde twintig jaar geleden stond en waar ze vandaag staat, dan meen ik te mogen zeggen dat er grote stappen vooruit zijn gezet op bijna alle mogelijke vlakken. De rol die Domus Medica daarin speelde, is erg belangrijk geweest.

Piet Vanden Bussche: De Staten-Generaal was een belangrijk moment, maar ook het syndicaal aanwezig zijn en blijven is dat. Op die manier hebben we kunnen wegen op bijvoorbeeld het inkomen van de huisarts. Herinner je je nog dat we met het Vlaams Huisartsenparlement een studie lieten uitvoeren, waaruit bleek dat het uurloon van een huisarts vergelijkbaar was met dat van een poetsvrouw. Huisartsen hadden enkel een beter inkomen omdat ze veel meer uren draaiden. Ik vind dat een poetsvrouw goed moet betaald worden, maar een huisarts ook. Dat hebben we intussen toch kunnen bereiken.

Maaike Van Overloop: Als ik alleen al kijk naar de inhoud van mijn baan, dan is die de afgelopen twee decennia wezenlijk veranderd. We hebben nu tools die ons helpen om te gaan met bijvoorbeeld familiaal geweld, ouderenzorg of chronische zorg. Twintig jaar geleden werd er tijdens de opleiding niet gesproken over chronische zorg. Mede dankzij Domus Medica gebeurt dat vandaag wel. Ik sluit me aan bij Piet dat je niet alleen met goesting moet werken, maar dat er ook loon naar werken moet zijn. Wat een billijk loon is in tijden van crisis is moeilijk te bepalen, maar we hebben al wel een hele weg afgelegd. Het moment waarop we mee mochten praten in de medicomut is daarbij van groot belang geweest. In het begin moesten we onze plaats zoeken, maar we zijn daarin gegroeid. Je merkt ook dat het belangrijk is dat op bepaalde momenten een huisartsenstem klinkt. We hebben soms toch een andere visie dan specialisten.

'Ik heb een dubbele uitnodiging voor huisartsen die gehoord willen worden. Eén: betaal je lidgeld, want we hebben al ongelooflijk veel voor je gedaan. Twee: participeer in de besluitvorming van Domus Medica'
– Piet Vanden Bussche

Het kringloket neemt een bijzondere plaats in binnen Domus Medica omdat het de rechtstreekse band is met de basis. Waarom is dat zo belangrijk?

Piet Vanden Bussche: Domus Medica kan niet bestaan zonder goede kringwerking. Daarom is van bij de start het kringloket geïnstalleerd. Een beroepsvereniging die niet gedragen wordt door zijn leden, kan niet blijven bestaan. Tegelijk is dat een moeilijke evenwichtsoefening. Je vertrekt vanuit een bepaalde visie en via contacten met de basis moet je hen meekrijgen in die visie. Meteen na de start van Domus Medica organiseerden we een Ronde van Vlaanderen waarbij we zoveel mogelijk huisartsenkringen hebben bezocht om naar hen te luisteren en uit te leggen wat onze plannen waren. Zo’n oefening is nog altijd essentieel. Je moet continu de vinger aan de pols houden en constructief in dialoog gaan. Ik vind het een van de problemen van het internet dat steeds meer mensen van achter hun computer alles afbranden, maar zich wel niet engageren. Je gal spuwen vanachter je klavier is makkelijk, maar niet constructief. Daarom heb ik een dubbele uitnodiging voor huisartsen die gehoord willen worden. Eén: betaal je lidgeld, want we hebben al ongelooflijk veel voor je gedaan. Twee: participeer in de besluitvorming van Domus Medica. Tegelijk moet Domus Medica ook naar de kringen blijven gaan, tot in de verste uithoeken van Vlaanderen.

Maaike Van Overloop: Ik probeer om elk jaar minstens in elke provincie op bezoek te gaan en niet telkens op dezelfde plaatsen. In dat kader paste ook de beslissing om de huisartsenconferentie vorig jaar in Brugge te houden. Ik denk dat de covidperiode een belangrijke omslag betekende. Domus Medica ontpopte zich toen tot een belangrijke bron van informatie voor de kringen en de huisartsen. Informatieoverdracht is nog iets anders dan een visie delen. Tijdens die periode hebben we meer gedaan dan alleen het oprichten van test- en vaccinatiecentra. In diezelfde periode begonnen we met het schrijven van een visiedocument waarin we een model voor de huisartsgeneeskunde in 2030 schetsten. We deden dit met de leden van de algemene vergadering, die gekozen zijn. Dit is belangrijk omdat we een breed gedragen model willen uitwerken.

Had u verwacht dat de tekst voor zoveel discussie zou zorgen?

Maaike Van Overloop: We kunnen er niet omheen dat dit het topic van 2024-2025 was. Op sociale media werd het geframed, terwijl weinig werd teruggegrepen naar de kernboodschap, naar de tekst zelf. Wij zijn wel webinars blijven geven en hebben een nieuwe Ronde van Vlaanderen georganiseerd. Ter plaatse voelden we de omslag nadat we onze uitleg deden. Ik wil wel meegeven dat de grote massa van de huisartsen niet aan de kant staat te roepen, maar tevreden is met wat er al is gerealiseerd en wat we doen om de huisartsgeneeskunde leefbaar te houden. Huisartsgeneeskunde is vandaag veel complexer en mentaal meer belastend dan vroeger.

Piet Vanden Bussche: Ik wil nog even terugkomen op de covidperiode. In die crisisperiode werd de meerwaarde van huisartsenkringen ten volle duidelijk. Wat zij – in samenwerking met de ziekenhuizen – hebben gedaan, is ongelooflijk: ze hebben test- en vaccinatiecentra opgericht en gecommuniceerd met hun leden en de bevolking. De ondersteuning vanuit Domus Medica was daarbij cruciaal. Ik heb veel respect voor wat de huisartsen hier – onbetaald en puur vrijwillig – hebben gerealiseerd. In mijn ogen is er te weinig erkenning geweest voor hun bijdrage.

Maaike Van Overloop: Vanuit Domus Medica hebben we dat werk wel erkend door de Prijs van de Vlaamse en Brusselse Huisarts in 2021 collectief aan de Vlaamse en Brusselse huisartsen uit te reiken. Maar het is inderdaad de vraag of de bevolking voldoende duidelijk is gemaakt welke belangrijke rol de huisarts hierin speelde.

Is de belangrijke rol van de huisarts voldoende duidelijk gemaakt aan de bevolking? Op welke manier kan je dat doen?

Maaike Van Overloop: Ik denk dat de meeste mensen ons nog steeds waarderen. Maar ook hier legt een beperkte groep roepers druk op de schouders van huisartsen. Je mag de impact van een negatieve review op Google niet onderschatten, noch de impact van één patiënt die met veel lawaai de therapeutische relatie verbreekt. Tijdens covid waren we de helden, werden er witte vlaggen uitgehangen en was er ’s avonds om acht uur applaus. Elke held valt vroeg of laat van zijn sokkel. Het is wel belangrijk dat we blijven hameren op de belangrijke positie die we als huisarts hebben. Daarom hebben we Frank Vandenbroucke ook gevraagd op alle kabinetten te pleiten voor respect voor de huisartsgeneeskunde. Het is belangrijk dat huisartsen vertrouwen voelen van patiënten én van de overheid. De overgrote massa huisartsen doet zijn job goed.

Piet Vanden Bussche: Wat Maaike hier zegt, is belangrijk. Je moet vertrouwen hebben van de patiënt en van de overheid. 99% van de huisartsen is goed bezig. Spijtig genoeg is er altijd dat kleine percentage dat niet correct werkt. Zij werpen een smet op de hele beroepsgroep. Wat er vandaag met de thuisverpleegkundigen gebeurt, is dramatisch. Ik hoop dat dit nooit met huisartsen gebeurt. We moeten wel nadenken hoe we omgaan met die kleine groep die een probleem vormt voor het imago van de hele beroepsgroep. Men gaat immers snel focussen op deze kleine minderheid en de 99% anderen vergeten. We moeten als beroepsvereniging wel nadenken hoe we proactief een positieve boodschap in de media kunnen brengen. Dat kan op vele manieren. Bijvoorbeeld door in een soap de meerwaarde van een huisarts duidelijk te maken. Positief is alvast dat uit elke peiling steeds weer blijkt dat het vertrouwen van de bevolking in de huisarts groot is.

Welke rol kan Domus Medica spelen in het aansporen van studenten geneeskunde om voor huisartsgeneeskunde te kiezen?

Piet Vanden Bussche: Dit is in de eerste plaats een taak voor de universiteiten. Nadat ik vertrok als voorzitter van Domus Medica ging ik aan de slag aan de universiteit van Gent. Ik merkte daar dat hierover wordt nagedacht en gekeken wordt op welke manier ervoor kan worden gezorgd dat studenten huisartsgeneeskunde naar waarde schatten. Belangrijk – en dat missen we soms – zijn goede rolmodellen. Wat ik spijtig genoeg nog steeds mis, is de verplichting voor elke student geneeskunde om een huisartsenstage te doen. Enerzijds om te zien of huisartsgeneeskunde iets voor hem is, anderzijds omdat een specialist moet weten hoe het er in een huisartsenpraktijk aan toe gaat.

Maaike Van Overloop: Ik ben het deels eens, maar denk dat Domus Medica toch ook impact kan hebben. Wanneer startende studenten open staan voor huisartsgeneeskunde is dat omdat ze een bepaald beeld hebben van de huisarts. Soms van hun eigen huisarts, hoewel ze die op hun leeftijd niet vaak zien, meestal door het beeld dat ze in de media van de huisarts zien. Daar kan Domus Medica wel een rol spelen. Als Domus Medica kunnen we onze praktijken stimuleren om stages aan te bieden.

Piet Vanden Bussche: Je wordt er als praktijk ook beter van om een stagiair te verwelkomen. Je leert nieuwe inzichten kennen en op een andere manier recente informatie integreren. Het is een verrijking voor de praktijk. Een goede stagiair die af en toe een vraag stelt, dat is fantastisch.

Nu we bij jonge huisartsen beland zijn: slaagt Domus Medica erin om jonge huisartsen bij de werking te betrekken?

Piet Vanden Bussche: Voor mij zijn de twee sleutelelementen die de groei van Domus Medica bepalen het Kringloket en Jong Domus.

Maaike Van Overloop: Mea culpa. In 2011 is Jong Domus stilgevallen met drie bestuurders onder 35 jaar die in het algemene bestuur zetelden. Intussen staat Jong Domus terug op de rails en functioneert het goed. Jong Domus heeft een vrij grote autonomie, maar moet voor bepaalde zaken wel verantwoording afleggen. We betrekken hen ook bij topics die ze belangrijk vinden. Ik denk bijvoorbeeld aan Laurens De Boeck die een uitgesproken mening heeft over terug-naar-werk. Of Aline Verschueren die actief bezig is rond zwangerschapsopvolging en anticonceptie en dat bekijkt vanuit het perspectief van een jonge huisarts. Op termijn willen we hen ook meekrijgen naar de medicomut. Maar dat vraagt een groot engagement.

Piet Vanden Bussche: Je moet durven luisteren naar jongeren. En hen een breder perspectief bieden dan het puur Vlaamse. In dat opzicht was de organisatie van WONCA in Brussel een hoogtepunt. Dit jaar is het in Parijs. Dat is vlakbij en dus hoop ik dat er opnieuw veel jonge huisartsen te overtuigen zijn om er naartoe te gaan. Het internationale perspectief is zo verrijkend en inspirerend. Zeker de Europese jongerenbeweging is boeiend en dynamisch.  Daar wordt nog te weinig van geproefd.

Maaike Van Overloop: Als we het nog wat uitbreiden: UEMO is dit jaar in Luxemburg. Ook dat is niet ver weg. Er komt ook opnieuw een nationaal congres in samenwerking met de SSMG. Het is belangrijk om te kijken wat er over de taalgrens gebeurt.

'We moeten blijven inzetten op de verbinding met de huisartsen op het terrein om samen tot een constructief beleid te komen'
– Maaike Van Overloop

Nog een slotvraag: wat zijn voor jullie de twee à drie prioriteiten voor Domus Medica voor de komende vijf jaar?

Piet Vanden Bussche: Voor mij is er slechts één prioriteit: duurzaamheid. Onder duurzaamheid versta ik twee aspecten, namelijk sociale gelijkheid en alles wat te maken heeft met klimaat. Dat mis ik vandaag. Zeker als je kijkt welke initiatieven er in andere landen in de eerste lijn op dat vlak al werden genomen. Ik zie dat bij de universiteit noch bij Domus Medica als een prioriteit naar voor komen.

Maaike Van Overloop: Als huisarts met een praktijk in een relatief kansarme buurt in Antwerpen en een man die milieuwetenschappen heeft gestudeerd, kan ik Piet alleen maar gelijk geven. Een andere prioriteit voor mij is verbinding. We moeten blijven inzetten op de verbinding met de huisartsen op het terrein om samen tot een constructief beleid te komen.  

>> Lees het volledige interview op onze website.