Valentijn Vaccinatiesymposium
Vaccinatie heeft baat bij duidelijke communicatie
Hoewel vaccinaties al miljoenen levens hebben gered, liggen ze sinds de covid-19-pandemie meer dan ooit onder vuur. Goede en duidelijke communicatie is noodzakelijk om het belang van vaccins ook in de toekomst duidelijk te maken aan zo veel mogelijk bevolkingsgroepen. Die boodschap brachten meerdere sprekers tijdens het Valentijn Vaccinatiesymposium van Universiteit Antwerpen.
Vorig jaar kende ons land een uitzonderlijke stijging van het aantal gevallen van mazelen. Het Europees Centrum voor Ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) maakt gewag van 393 gevallen. De twee voorgaande jaren waren dat er 123 (2024) en 35 (2023). De hoge cijfers zijn voornamelijk 'te danken' aan uitbraken in Limburg en Antwerpen die hun oorsprong vonden in Roemenië en Marokko. Bijna tachtig procent van de besmettingen, veelal bij kinderen jonger dan negen jaar, werden vastgesteld bij niet-gevaccineerden.
Op Europees vlak scoorde België daarmee vorig jaar erg slecht. Per capita had ons land het op één na hoogste aantal besmettingen van Europa (33,3 gevallen per miljoen inwoners). Enkel Roemenië scoort met 220,2 gevallen per miljoen inwoners (4.198 in totaal) een pak hoger. Het Europese gemiddelde bedraagt 16,8 gevallen per miljoen. Toch verliest ons land – in tegenstelling tot bijvoorbeeld Spanje, Oostenrijk en het Verenigd Koninkrijk – zijn status van mazelenvrij land niet.
Ongerustheid over Verenigde Staten
Tijdens het Valentijn Vaccinatiesymposium uitte prof. Pierre Van Damme zijn ongerustheid over de situatie in de Verenigde Staten. De impact van een antivaxer als minister van Volksgezondheid laat zich al opmerken. De VS – waar mazelen in 2000 uitgeroeid werden verklaard – telden vorig jaar ruim meer dan 2.000 gevallen van mazelen. Alleen dit jaar loopt het cijfer al op tot 662. "Dit uitzonderlijk hoge cijfer voor één maand is vooral verontrustend omdat januari normaal een maand is waarin minder gevallen worden genoteerd", zegt Van Damme.
De verklaring voor de wereldwijde afname van het aantal gevaccineerden, heeft volgens Van Damme meerdere oorzaken. "Er is een soort amnesie ontstaan over ziektes die door vaccins te voorkomen zijn. Vaccins zijn het slachtoffer van hun eigen succes", aldus Van Damme. De globale instabiliteit van de wereld helpt evenmin. "Dan is er nog een radicaal veranderd informatie-ecosysteem en een steeds groeiend wantrouwen in overheden." Nochtans is de impact van vaccins moeilijk te onderschatten. De voorbije vijftig jaar redden vaccins het leven van 153,84 miljoen kinderen, waarbij mazelen alleen al goed zouden zijn voor 93,71 miljoen doden.
Klare taal
Goede communicatie blijkt van cruciaal belang om het vaccinatieverhaal te laten aanslaan. In de nasleep van de coronapandemie voerde prof. Mieke Vandenbroucke van het departement taalkunde van Universiteit Antwerpen onderzoek naar toegankelijke communicatie naar kwetsbare personen. Dat resulteerde in een aantal algemene aanbevelingen. Klare taal moet sowieso het startpunt zijn van elke communicatie. Dat betekent een eenvoudige en toegankelijke taal.
In een multiculturele omgeving is het belangrijk gebruik te maken van kwalitatieve vertalingen en waar mogelijk meertalige informatie. “Gebruik niet zomaar artificiële intelligentie als vertaalhulp, maar schakel indien nodig professionele tolken of interculturele bemiddelaars in”, zegt prof. Vandenbroucke. Een niet te onderschatten probleem is de digitale kloof. “Probeer die te overbruggen door naast digitale communicatie ook in te zetten op één-op-één gesprekken waarbij gebruik wordt gemaakt van ondersteunend materiaal in de vorm van bijvoorbeeld brochures of infografieken.”
'Maak twijfels, angst en wantrouwen bespreekbaar en neem je tijd'
– Prof. Mieke Vandenbroucke (Taalkunde, Universiteit Antwerpen)
Telefonisch contact
Vertrouwen is van cruciaal belang om de vaccinatieboodschap over te brengen. “Niet iedereen vertrouwt officiële informatie die ze passief ontvangen”, stelt Vandenbroucke vast. Om dat vertrouwen te winnen, is er nood aan genuanceerde informatie waarbij ook aandacht wordt besteed aan risico’s en mogelijke uitzonderingen. “Maak twijfels, angst en wantrouwen bespreekbaar en neem je tijd”, geeft de taalkundige nog als tip mee.
Omdat het Brusselse gemeenschapsonderwijs zeer lage vaccinatiegraden tegen HPV telt, startte GO! Centrum voor Leerlingenbegeleiding Brussel vorig jaar het Boost HPV-project. “Waar de vaccinatiegraad in Vlaanderen 80% bedraagt, was die in GO! Brussel in 2023-2024 gezakt tot 55%”, zegt dr. Charlie Verpoort van het Brusselse CLB.
“Omdat we een toenemend aantal weigeringen vaststelden, onderzochten we welke strategieën zouden kunnen werken om de vaccinatiegraad te verhogen bij ons Brusselse publiek. We willen ervoor zorgen dat zo veel mogelijk leerlingen en ouders een geïnformeerde keuze kunnen maken”, aldus dr. Verpoort. Uit de voorlopige resultaten blijkt dat er slechts één actie echt significant positief resultaat oplevert: wanneer ouders worden opgebeld geeft 36 tot 50% alsnog toestemming tot vaccinatie. Uitleg in de klas, brieven aan ouders of een infomoment voor ouders blijken weinig impact te hebben.
