Georges-Louis Bouchez haalt uit

Ziekenfondsen meer belasten of niet?

MR en N-VA willen de ziekenfondsen belasten op hun 'spaarpot' van 5 miljard euro en op hun winsten van 1,4 miljard euro uit aanvullende verzekeringen. Aan de andere kant van de ring staan Frank Vandenbroucke, Les Engagés en de ziekenfondsen. Als rechtspersonen met een sociale doelstelling moeten ziekenfondsen anders worden behandeld dan privébedrijven, zo luidt het. "Het geld van de ziekenfondsen is geen spaarpot, maar wel logistieke reserves, uitsluitend ten voordele van de leden."

Tijdens het lanceringscongres van de MR in La Louvière, begin januari, richtte Georges-Louis Bouchez zijn pijlen op een actor die zelden ter sprake komt in het fiscale debat: de ziekenfondsen. In een toespraak die focuste op de noodzaak om de fiscale druk op arbeid te verlagen, hekelde Bouchez wat hij beschouwt als “een structurele onrechtvaardigheid van het Belgische systeem”. Volgens hem ontsnappen sommige organisaties met aanzienlijke middelen aan de collectieve inspanning, terwijl de staat op zoek is naar nieuwe inkomsten.

De ziekenfondsen, zo herinnerde hij eraan, beschikken over een vermogen dat wordt geraamd op meer dan 6 miljard euro, terwijl zij genieten van belangrijke fiscale vrijstellingen, met name inzake de vennootschapsbelasting en de belastingregeling voor grote vzw’s. Die situatie zou volgens de liberale voorzitter hebben geleid tot een fiscale besparing van ongeveer 400 miljoen euro over vier jaar.

De cijfers, overgenomen door Het Laatste Nieuws en bevestigd door Trends-Tendances, tonen aan dat het grootste deel van die 5 miljard euro bestaat uit financiële beleggingen — obligaties, aandelen en diverse fondsen — aangevuld met vastgoedinvesteringen, soms in het buitenland. De CM staat aan de top met ongeveer 2,4 miljard euro aan activa, gevolgd door Helan (1,7 miljard) en Solidaris (1,4 miljard).

Voor de MR-voorzitter is deze uitzondering niet langer te verantwoorden, economisch noch moreel, in een context van onder druk staande overheidsfinanciën. De 165 miljoen euro waarover wordt gesproken, zouden volgens hem kunnen worden herbestemd naar een verlaging van de lasten op arbeid, in het bijzonder voor jonge werkenden.

Jan Jambon trekt grote ogen

Naast het vermogen is het vooral het volume aan winsten uit hospitalisatieverzekeringen van de ziekenfondsen dat de aandacht heeft getrokken van minister van Financiën Jan Jambon (N-VA). Volgens de gepubliceerde gegevens zouden deze activiteiten sinds 2020 samen 1,45 miljard euro winst hebben opgeleverd, zonder onderworpen te zijn aan de vennootschapsbelasting. Jambon heeft zijn administratie gevraagd te onderzoeken of deze fiscale behandeling volledig in overeenstemming is met het wettelijk kader.

“Als private actoren ongeveer een kwart van hun winst aan de fiscus moeten afstaan, rijst de vraag waarom dat hier niet het geval is”, verklaarde hij aan Het Laatste Nieuws, eraan toevoegend dat, indien de situatie juridisch correct is, een politiek debat over een mogelijke wetswijziging zich kan opdringen.

Politieke breuklijnen

Politiek gezien lopen de standpunten sterk uiteen. N-VA en MR pleiten al langer voor een herziening van de rol en de financiering van de ziekenfondsen. De liberalen hekelen wat zij zien als een overmatige machtsconcentratie, waarbij Georges-Louis Bouchez regelmatig spreekt over “het grootste lobbyapparaat van het land”. De N-VA verwijt hen een “rechter-en-partij” positie: als beheerders van de verplichte verzekering controleren zij zichzelf, zo luidt de kritiek.

Daartegenover staan partijen die historisch verbonden zijn met de ziekenfondszuilen, zoals CD&V en Vooruit, die zich veel terughoudender opstellen. Hoewel de politieke en ideologische banden geleidelijk zijn afgezwakt — met name bij Les Engagés — blijven de ziekenfondsen actoren binnen het Belgisch sociaal overleg.

“Hen meer belasten, betekent de patiënten laten betalen”

Voor Jean-François Gatelier (Les Engagés), federaal volksvertegenwoordiger, huisarts en burgemeester, berusten de beschuldigingen van de MR op “gevaarlijke benaderingen” en “verdoezelen ze de juridische, economische en sociale realiteit van het systeem”. “De ziekenfondsen  ontwijken de belastingen niet: zij passen de wet toe. Hen zwaarder belasten betekent een rechtstreekse impact op de patiënten,” zegt Gatelier.

“Ziekenfondsen hebben geen winstdoeleinden. Dat werd bevestigd door het Grondwettelijk Hof. Zij keren geen dividenden of winsten uit aan aandeelhouders. Wanneer er een positief resultaat is, wordt dat volledig geherinvesteerd in diensten voor de aangeslotenen of toegewezen aan wettelijk verplichte reserves. Die reserves zijn geen strategische keuze, maar een verplichting opgelegd door de wet en het Europese recht, met name via de Solvency-II-richtlijn, in het belang van de soliditeit van het systeem en de bescherming van de verzekerden.”

Dat ziekenfondsen en hun verzekeringsmaatschappijen onderworpen zijn aan de rechtspersonenbelasting en niet aan de vennootschapsbelasting, benadrukt Gatelier, is “een privilege, noch een anomalie”. Dit regime vloeit rechtstreeks voort uit hun statuut binnen de sociale economie en gaat gepaard met specifieke beperkingen: geen winstdoel, opdrachten van algemeen belang, verbod op risicoselectie, beperking van de verzekeringsactiviteiten tot aangeslotenen en meervoudige controles, zowel op administratief, juridisch als financieel vlak.

"Neen tegen commercialisering van de zorg"

Sybille Mertens, professor sociale economie aan de Universiteit Luik, zit op dezelfde golflengte: “Ziekenfondsen ontwijken geen enkele belasting. De ziekenfondsen aanvallen betekent ideologisch stellen dat de markt alleen de gezondheidszorg moet beheren.” Jean-Pascal Labille, secretaris-generaal van Solidaris, wijst op zijn beurt de door rechts voorgestelde “commercialisering van de zorg” af. In een interview met RTL-TVI, gericht aan Georges-Louis Bouchez, stelt hij vast: “Wanneer men politiek in moeilijkheden zit, verzint men enkele misleidende fabels. Ziekenfondsen zijn structuren zonder winstoogmerk. Alles wat wij ontvangen, herverdelen wij. Wij beschikken over werkingsfondsen die ons door de wet worden opgelegd. Wij potten dus helemaal niets op. Die fondsen worden gebruikt om alle voordelen voor de aangeslotenen te betalen. Het zijn in wezen reserves die dienen om de continuïteit en stabiliteit van het systeem te verzekeren.”

“Een goed beheer dat de wet respecteert bekritiseren, is verrassend.”
— Jean-Pascal Labille

Labille herhaalt dat ziekenfondsen op fiscaal vlak inderdaad een specifiek regime genieten, aangezien zij onder de belasting voor rechtspersonen vallen. “Om de eenvoudige reden dat wij geen winstdoelstelling hebben. Er wordt dus wel degelijk belasting betaald, maar een belasting voor rechtspersonen, zoals bij vele structuren en vzw’s,”
verduidelijkt hij. “Deze fondsen bestaan omdat wij wettelijk verplichte werkingsreserves moeten aanhouden. Een goed beheer dat de wet respecteert bekritiseren, is verrassend. Het ziekenfonds staat centraal in het Belgische socialezekerheidssysteem. Tegenover solidariteit wil men competitie plaatsen, zelfs hardheid. Maar een ziekenfonds staat voor nabijheid en menselijkheid.”