Nog te vaak antibiotica voor banale hoest
Ondanks de herhaalde sensibiliseringscampagnes van de overheid schrijven Vlaamse huisartsen nog steeds te veel antibiotica voor bij lageluchtwegeninfecties. Verdere bewustmaking, ook bij patiënten, is een noodzaak.
Dat concludeert pas afgestudeerd huisarts Lore Wittevrongel in haar masterproef. Ze dingt mee naar de Prijs van de Jonge Huisarts powered by Artsenkrant.
Dokter Wittevrongel - afkomstig uit West-Vlaanderen, maar in Leuven 'blijven plakken' - ontvangt ons in haar praktijk in Kortenberg, waar ze samenwerkt met een oudere collega. "Het is de bedoeling dat ik het hier op termijn overneem, samen met minstens een andere huisarts. Alleen begin ik er niet aan", zegt ze stellig.
Daarnaast werkt dr. Wittevrongel nog voor Kind&Gezin, en is ze actief als CRA-arts, toch wel opmerkelijk als jonge huisarts. "Meestal zijn dat inderdaad oudere artsen. Maar ik heb altijd geweten dat ik iets met ouderen wilde gaan doen - ik vind het belangrijk dat mensen in rusthuizen kwaliteitsvol worden behandeld. Ik heb overigens lang getwijfeld: mocht ik niet voor de huisartsgeneeskunde gekozen hebben, dan was het geriatrie geworden. Niet dat ik spijt heb van mijn keuze. De variatie en het persoonlijke contact met de patiënten hebben me uiteindelijk over de streep getrokken."
Patiënten verwachten voorschrift
Voor haar masterproef bestudeerde dr. Wittevrongel het antibioticavoorschrijfgedrag van Vlaamse huisartsen bij lageluchtwegeninfecties. Dat gebeurde aan de hand van literatuuronderzoek en bevraging van de Integodatabank. "Aan het voorschrijfgedrag hebben we ook de resistentiepatronen gekoppeld van dragers van de pneumokok. Aan de hand daarvan konden we vergelijkingen maken en conclusies trekken."
Grote vaststelling: er wordt nog steeds te veel en de verkeerde antibiotica voorgeschreven, ondanks de herhaalde sensibiliseringscampagnes van de overheid. "Tijdens de griepepidemie was er opnieuw de boodschap dat antibiotica niet helpen tegen virale infecties, maar toch verwachten patiënten nog vaak wel een antibioticavoorschrift", zegt dokter Wittevrongel. "Bewustwording blijft dan ook noodzakelijk, zowel bij patiënten als bij artsen. Sommigen schrijven nog te veel antibiotica voor, soms al bij de eerste tekenen van een hoest, terwijl dat meestal niet bacterieel is."
"Uit het literatuuronderzoek is overigens gebleken dat ons land het op dat vlak echt niet goed doet. In Nederland bijvoorbeeld ligt het antibioticagebruik een pak lager, evenals in de meeste noordelijke landen."
Klinische diagnose
In de opleiding wordt nochtans de juiste klemtoon gelegd, vindt dokter Wittevrongel. "Feit blijft wel dat we in de eerste lijn onze diagnose vooral klinisch stellen. In het ziekenhuis daarentegen kan er bloed worden geprikt, beeldvorming gemaakt, zijn er meer tools ter beschikking. Als huisartsen maken wij een globale risico-inschatting van de patiënt, waardoor we iemand met veel comorbiditeit gemakkelijker en sterkere antibiotica zullen voorschrijven. Uit voorzorg."
De opkomst van de CRP point of care tests kan op dat vlak wellicht soelaas bieden. Dokter Wittevrongel: "Daarmee ken je na tien minuten het resultaat al, en weet je dus of het om een virale dan wel bacteriële infectie gaat. Dat zou kunnen helpen om het aantal antibioticavoorschriften te verminderen. Momenteel kosten die tests evenwel nog vrij veel geld."
Masterproef in het kort
Studie van het antibioticavoorschrijfgedrag bij lageluchtwegeninfecties bij Vlaamse huisartsen tussen 2001 en 2015 en dit toetsen aan dragerschap en resistentie van S. pneumoniae in een gezonde Vlaamse populatie. Dataverzameling gebeurde via de Intego-databank.
Waarom is jouw masterproef belangrijk?
Antibioticaresistentie is een groeiend probleem in de geneeskunde, ook in de eerste lijn. Ondanks verschillende campagnes wordt er nog steeds te veel antibiotica voorgeschreven - in deze studie gebeurde dat in 80% van de lageluchtwegeninfecties. Bovendien werden slechts in één op de vijf gevallen de richtlijnen gevolgd en de eerste keuze amoxicilline voorgeschreven.
Wat is er nieuw aan je werk?
Dit is de eerste studie die op grote schaal - bijna 90.000 gevallen van lageluchtwegeninfecties - het voorschrijfgedrag van Vlaamse huisartsen heeft bestudeerd en gekoppeld aan het resistentiepatroon van S. pneumoniae in Vlaanderen. We hebben kunnen vaststellen dat de keuze van antibioticum heel vaak niet volgens de richtlijnen verloopt. Ook de studie van het resistentiepatroon bracht verrassende resultaten, met een amoxicillineresistente van 16% en een multidrug-resistentie van maar liefst 30%.
Waarom is het belangrijk dat andere artsen leren over je onderzoek?
Iedere arts moet durven stilstaan bij zijn eigen voorschrijfgedrag. Slechts 20-25% van de lageluchtwegeninfecties zijn bacterieel van aard, antibiotica zijn dus niet steeds nodig. Bij de keuze van het antibioticum houd je best rekening met de richtlijnen, want ook bij ons is (multidrug)resistentie een groeiend probleem.
Antibiotic prescribing for LRTIs and resistance of Streptococcus pneumoniae in Flemish primary care Promotor: Cathy Mathei (KULeuven)