Gecoördineerd antidotumbeleid dringt zich op
Bij een vergiftiging waarvoor een tegengif voorhanden is, is het van cruciaal belang dat het juiste antidotum snel bij de patiënt geraakt en vervolgens correct wordt toegediend. Bij gebrek aan een centraal beheer is die snelle beschikbaarheid evenwel niet evident. Het Antigifcentrum wil daar verandering in brengen.
Er zijn maar weinig intoxicaties waarvoor een specifiek antidotum bestaat, legt prof. Dominique Vandijck, adjunct algemeen directeur van het Antigifcentrum uit. "Maar als het er is, is de toediening ervan meestal levensreddend."
Probleem is dat antidota momenteel op verschillende plekken worden bijgehouden. "In de ziekenhuizen zijn de meest courante ter beschikking (denk aan paracetamolintoxicatie), en dierentuinen hebben een apart assortiment in huis gelinkt aan de activiteiten daar, bijvoorbeeld. Ook in de industrie zijn specifieke producten in voorraad. Het Antigifcentrum zelf bewaart een noodvoorraad van exclusieve en specifieke - vaak ook dure - producten. Dat is overigens een onderdeel van onze missie."
Hoog tijd voor een gecoördineerd beleid, vindt Vandijck. "Als Antigifcentrum is het antidotumbeleid een van onze strategische pijlers. We willen in dat kader het initiatief nemen om alle betrokken partijen samen te brengen. We merken dat veel collega's niet voldoende weten wie welk tegengif in huis heeft. Het is onze betrachting om tot een meer gestroomlijnd beleid te komen en dat voor een stuk mee te programmeren, zodat wij afhankelijk van waar een vergifitiging zich voordoet, kunnen aangeven waar het desbetreffende antidotum beschikbaar is. Dat zou de kwaliteit van de zorg sterk ten goede komen."
Komt nog bij dat door gebrek aan een accurate inventarisate al te vaak - dure - antidota vervallen. "Ook vanuit financieel-economisch oogpunt kan een centraal beheer een aanzienlijke efficiëntiewinst betekenen", benadrukt Dominique Vandijck. Hij denkt daarbij bijvoorbeeld aan het werken met hubs.
Preventie en sensibilisatie
Prof. Vandijck: "Om het slachtoffer snel te kunnen helpen, heeft het Antigifcentrum 24/7 een noodvoorraad van goed geselecteerde antidota ter beschikking - denk aan vergiftigingen door bepaalde geneesmiddelen, paddenstoelen, metalen, cyanideverbindingen, toxische alcoholen en zenuwgassen."
"Al bij al gaat het vanuit het Antigifcentrum om een zeer beperkt aantal afleveringen per jaar - 30 à 40", licht prof. Dominique Vandijck toe. "Uiteraard worden antidota elders vaker gebruikt, vooral dan op de spoeddiensten van de ziekenhuizen, waar de meest courante tegengiffen beschikbaar zijn."
De kennis over toxicologie in het algemeen - en vooral wat te doen, maar ook wat niet te doen, in geval van intoxicatie - bij artsen en apothekers is vatbaar voor verbetering, vindt Vandijck. "Er gebeuren heel wat intoxicaties en blootstellingen waarbij een grotere kennis zou leiden tot een snellere en accuratere behandeling. Toxicologie is een breed domein dat onvoldoende aan bod komt in de opleiding, en waar zorgverstrekkers in de uitoefeing van hun beroep weinig mee in aanraking komen en bijgevolg weinig mee vertrouwd zijn. Betere kennis rond toxicologie en preventie kan heel wat voordelen hebben."
Vaak bellen mensen in de acute fase, als er nog geen symptomen zijn, bijvoorbeeld nadat ze accidenteel iets hebben ingenomen. "Belangrijk is om dan, indien aangewezen, al meteen te starten met de behandeling en zeker niet te wachten, want dan bestaat het risico op onherstelbare schade. Artsen moeten daar accuraat een inschatting van kunnen maken, en proactief anticiperen."
Als aanzet tot het debat organiseert het Antigifcentrum op 2 december een symposium over de plaats van antidota in de behandeling van specifieke intoxicaties, en de noodzaak van een gestroomlijnd beleid. Meer info en inschrijven via https://bit.ly/3lZgDM8
In cijfers
? In 2020 werd het Antigifcentrum 65.322 keer gecontacteerd voor advies. 86% (56.055) van de oproepen hebben betrekking op een reële blootstelling/intoxicatie, de overige oproepen zijn informatievragen (dus geen blootstelling). In het overgrote deel van de oproepen gaat het om een accidentele blootstelling (88,4%). Er zijn dus relatief weinig intentionele intoxicaties (bv. druggebruik). Zo ook gaat het quasi altijd om acute (niet chronische) blootstellingen/intoxicaties.
? Van de (intox)oproepen gaat het om 51.291 humane slachtoffers (van wie bijna de helft kinderen).
? Ongeveer 15% van de oproepen (vanuit de thuissituatie) voor menselijke slachtoffers en wegens een reële blootstelling belandt in het ziekenhuis (tweedelijnszorg).
? Belangrijkste 'groepen/categorieën' van blootstellingen/intoxicaties:
1. Geneesmiddelen (22.158 oproepen in 2020 vs. 23.507 in 2019, -5.7%). In deze categorie zijn geneesmiddelen die gericht zijn op het zenuwstelsel (bv. pijnstillers, slaapmedicatie, kalmeringsmiddelen, antipsychotica, antidepressiva,...) ruimschoots de grootste groep met 39,6% van alle geneesmiddelen-gerelateerde oproepen. Paracetamol is goed voor 8,2% van alle blootstellingen aan menselijke geneesmiddelen.
2. Chemische (huishoud)producten (11.000 in 2019 vs. 12.389 in 2020, +12,6%). In deze groep is de stijging van het aantal oproepen voor hypochlorieten (bleekwater) met 47,4% opvallend.
3. Cosmetische producten en voeding (9.146 in 2019 vs 9.999 in 2020, +9,3%). In de groep voedingsproducten vormden voedingssupplementen (29,9%) en alcoholische dranken (22,9%) de meerderheid uit van de agentia van blootstelling.
4. Biociden en producten voor gewasbescherming (3.177 in 2019 vs. 5.170 in 2020, +62,7%). In deze groep is vooral de spectaculaire stijging van incidenten met alcoholische handgels opmerkelijk (323 in 2019 vs. 1.675 in 2020).
5. Planten, paddenstoelen en dieren (3.802 in 2019 vs. 4.990 in 2020, +31,2%).