Immunomodulerende planten aanraden in de apotheek
Sinds het begin van de coronapandemie wordt veel onderzoek verricht naar de antivirale eigenschappen van immunomodulerende planten.
In-silicostudies hebben planten geselecteerd die van nut zouden kunnen zijn bij de preventie en de behandeling van luchtweginfecties. Er zijn ook al in- vitrostudies uitgevoerd met een aantal planten en vervolgens klinische studies bij patiënten met een acute luchtweginfectie. Een meta-analyse1 met focus op planten en paddenstoelen heeft aangetoond dat die botanische producten significante heilzame effecten hebben en veilig zijn.
1. Pelargonium sidoides - Kaapse geranium
Het rizoom van Kaapse geranium, oorspronkelijk afkomstig uit Zuid-Afrika, werd in Euro- pa ingevoerd in 1997 in de vorm van een extract, 'Umckaloabo' genoemd, Zoeloe voor 'ernstige hoest'.
Twee bestanddelen interesseren de vorsers:
? tannines (proanthocyanidines), die kunnen interfereren met de adhesie van virussen en bacteriën aan epitheelcellen van de gastheer door de frequentie van bewegen van de trilharen te verhogen. Dat onderbreekt de infectiecyclus.
? coumarines (umckaline), die de productie en de afgifte van TNF (tumornecrosefactor) verhogen, de productie van interferon en het microbicide NO (stikstofmonoxide) stimuleren en cytokines en macrofagen activeren.
Daardoor heeft Pelargonium een antivirale werking tegen het griepvirus (influenza H1N1, H3N2), Coxsackie A9, het humane coronavirus Hco-229E en het respiratoir syncytieel virus (RSV).
Bij kinderen kan Pelargonium dankzij zijn antivirale eigenschappen een astma-aanval door het respiratoir syncytieel virus voorkomen.
Pelargonium wordt zeer goed verdragen en heeft een uitstekend profiel. Redenen genoeg dus om Pelargonium in de kliniek te onderzoeken.
2. Glycyrrhiza glabra - zoethout
De vorsers interesseren zich voor de lange wortels van zoethout, dat behoort tot de vlinderbloemenfamilie. Ze bevatten hoofdzakelijk suikers: zetmeel, glucose en sacharose, maar ook coumarines, triterpeensaponosiden, sterolen, calcium en kalium.
In het kader van Sars-CoV-2 onderzoeken vorsers vooral glycyrrhizinezuur en zijn aglycon glycyrrhetinezuur, de belangrijkste metabolieten van het glycyrrhizine in de schors.
Het steekseleiwit van het Sars-CoV-2 bindt zich aan de ACE2-receptor. Bij computeranalyse van de affiniteit van binding tussen twee moleculen na binding is aangetoond dat glycyrrhizinezuur zich kan binden aan de ACE2-receptor, waardoor het Sars-CoV-2 niet in de cellen kan dringen (Chen et DU, 2020). Verder onderzoek is nodig om dat effect in vivo te analyseren.
Anderzijds remmen glycyrrhizinezuur en zijn aglycon glycyrrhetinezuur het 11-ß- hydroxy- steroïddehydrogenase, een enzym dat cortison en aldosteron metaboliseert, waardoor corticosteroïden trager worden geëlimineerd en het ontstekingsremmende effect langer aanhoudt.
Het is bewezen dat glycyrrhizinezuur de werking van hydrocortison versterkt. Het zou dus best kunnen dat de ontsteking van de longen sneller vermindert bij gelijktijdige toediening van glycyrrhizinezuur en hydrocortison.
In hoge doseringen kunnen bijwerkingen optreden (hypokaliëmie, hyponatriëmie, oedeem, hypertensie).
Verder onderzoek is vereist om de risico-batenverhouding van zoethout te evalueren.
3. Andrographis paniculata - Indiase gentiaan - 'king of bitters'
Andrographis paniculata is een eenjarig kruid van de familie van de Acanthaceae, dat afkomstig is uit tropisch Azië en India. Het bevat een fytoactieve stof, meer bepaald andrografolide uit de groep van de lactonen. Andrografolide is actief tegen een brede waaier van virussen: griepvirus, hepatitis B-virus, hepatitis C-virus, herpessimplexvirus, Epstein-Barrvirus, hiv en het chikungunyavirus.
Het werkingsmechanisme is uitzonderlijk breed: andrografolide zorgt ervoor dat het virus niet in de cel geraakt, remt de synthese van eiwitten die essentieel zijn voor het virus, vermindert de signalisatie van de receptoren in de gastheercel, verhoogt het aantal CD4+ T-lymfocyten en remt de vermenigvuldiging van het virus.
Volgens in-silicostudies zou andrografolide M-PRO , het belangrijkste protease van het Sars-CoV-2, kunnen remmen. M-PRO speelt een sleutelrol bij de vermenigvuldiging en de transcriptie van het virus.
Andrografolide blijkt een heel hoge affiniteit te hebben voor de remmende regio van M-PRO.
In-vitro- en klinische studies zijn wenselijk om die heilzame effecten te bevestigen.
Andere planten die de aandacht trekken van vorsers in het kader van covid-19, zijn planten die de apothekers goed kennen:
? Curcuma longa
? Boswelia serrata
? Paddenstoelen: Pleurotus ostreatus, Ganoderma, Inonotus, Ophiocordyceps, Grifola frondosa (bevat veel ß-1,3/1,6-glucanen).
1. Phytoth Res, 29 december 2020, Th. Brendler et al.
Bijwerkingen
Er zijn geen aanwijzingen dat immunomodulerende planten het immuunsysteem te sterk stimuleren en zo de cytokinestorm zouden versterken. Er is bovendien geen enkele melding van relevante interacties tussen planten en de geneesmiddelen die bij een Sars-CoV-2-infectie worden gebruikt. De enige uitzondering is sint-janskruid, dat cytochroom P-enzymen remt. Sint-janskruid verlaagt zo de plasmaconcentratie van remdesivir.
