Aantal hiv-besmettingen versneld naar beneden dankzij de lockdown?
Omdat Sensoa een 'lotgenotencontact' organiseert, heeft de organisatie een scherpe voeling met wat er leeft bij personen met hiv. "De coronacrisis heeft toch wel een aanzienlijke impact op die gemeenschap", weet woordvoerder Boris Cruyssaert.
Een bevraging van Sensoa had al eerder aangetoond dat mensen met hiv zichzelf vaker als psychosociaal kwetsbaar bestempelen: ze ervaren minder psychische steun vanuit de omgeving en voelen zich minder goed sociaal omringd. Dat komt omdat ze niet zomaar met iedereen over hun hiv-infectie en de bezorgdheden daarrond kunnen praten.
"De sociale distantiëring die ons door de coronacrisis wordt opgelegd, versterkt nog dat gevoel van isolement", zegt Boris Cruyssaert. "Vanuit Sensoa bieden wij mensen met hiv de mogelijkheid om in contact te treden met een andere hiv-positieve persoon uit ons team of netwerk, zodat ze hun bezorgdheden kunnen delen. We noemen dat 'lotgenotencontact'. Sinds het begin van de coronacrisis horen we daarbij vaak meldingen van toegenomen vereenzaming. Ook de hiv-referentiecentra zijn aan die versterkte nood tegemoetgekomen, door in een ietwat intensievere begeleiding te voorzien, via videoconferentie of presentieel, maar dan in open lucht."
Daarnaast kreeg Sensoa medische vragen: "Mensen met hiv waren bang dat ze gemakkelijker besmet zouden raken met het coronavirus. En dat ze bij besmetting zieker zouden zijn dan personen uit de achtergrondpopulatie. Onderzoek heeft echter uitgewezen dat personen die hun hiv-medicatie correct innemen niet vatbaarder zijn voor het coronavirus, en er ook niet zieker van worden. Dat en andere antwoorden op vaak gestelde vragen hebben we gecommuniceerd op onze site allesoverseks.be, onder de rubriek Seks en corona."
De ongerustheid flakkerde op toen bekend raakte dat een bepaald antiretroviraal middel misschien het coronavirus kon remmen. Personen met hiv vreesden dat er een stormloop op de apotheken zou plaatsvinden, met stokbreuk van antiretrovirale middelen als gevolg. Gelukkig werd de hypothese van een remmende werking op het coronavirus snel ontkracht en verzekerden de producenten die in België hiv-medicatie aanbieden, dat de voorraad volstond om de lockdown te overbruggen.
Een kluwen van factoren
Kunnen de coronacrisis en de lockdown in het bijzonder een invloed hebben op de hiv-epidemie? "De cijfers hierover zullen we pas volgend jaar hebben", aldus de Sensoa-woordvoerder. "De interpretatie ervan wordt een moeilijke klus."
"Laat ik dit uitbreiden naar soa's in het algemeen. De laatste jaren noteren we een stijging van het aantal Chlamydia-diagnosen. In het specifieke geval van Chlamydia zien we overigens ook een stijging van het aantal diagnostische tests. Op zich is dat een goede zaak, want onze campagnes bereiken kennelijk hun doel. Maar die gegevens leiden ertoe dat het moeilijk is om een stijging of een daling van de cijfers uitsluitend aan de coronacrisis te linken. Duidelijker is de situatie rond syfilis en gonorroe: hier stijgt het aantal diagnosen, zonder dat het aantal tests toeneemt. Bij hiv vindt de omgekeerde trend plaats: het aantal diagnosen daalt al jaren, dankzij de beschikbaarheid van PreP (pre-exposure prophylaxis) en het onmiddellijk opstarten van medicatie na diagnose."
"Als we dus volgend jaar de cijfers bekijken, zullen we ons moeten afvragen welke factoren meespelen. Wat is het aandeel van veranderingen in het seksueel risicogedrag tijdens de coronacrisis/lockdown? En welke fractie moeten we toeschrijven aan het feit dat mensen tijdens de lockdown minder toegang hadden tot diagnostische tests? Want dat staat nu al vast: er is tijdens de lockdown een daling geweest van het aantal tests voor soa's en hiv."
"Wat het seksueel risicogedrag betreft - specifiek dan bij MSM (mannen die seks hebben met mannen) -, hebben we gezien dat clubs, sauna's en bars hun deuren sloten tijdens de lockdown. Kort daarna hebben ook sekswerkers hun activiteiten gestaakt. Op dating apps spoorden gebruikers elkaar tot voorzichtigheid aan. Het ziet er dus toch wel naar uit dat het risicogedrag tijdens de lockdown afgenomen is. Uit een bevraging van het Instituut voor Tropische Geneeskunde bij MSM blijkt overigens dat slechts een minderheid van de respondenten seks heeft gehad op plekken die eigenlijk in lockdown hadden moeten zijn. Of dat een blijvende gedragsverandering zal induceren, kunnen we niet voorspellen."
Wereldaidsdag vindt plaats op 1 december. Zie ook sensoa.be. Algemene info over seksualiteit en gezondheid op allesoverseks.be.
Opportuniteit
"Na zes weken leek de lockdown plots een opportuniteit voor personen met seksueel risicogedrag", vertelt Boris Cruyssaert. "Zes weken is immers het diagnostisch venster voor de hiv-infectie, met andere woorden, de termijn die er moet zitten tussen het risicocontact en het afnemen van een test, als men wil dat het resultaat betrouwbaar is. Als je in normale omstandigheden tegen iemand zegt dat hij na een risicocontact zes weken moet wachten, dan brengt dat altijd op één of andere manier ongemak mee. Het is gespannen afwachten. Maar nu hadden een hele reeks MSM wegens de lockdown zes weken geen seks met een toevallige partner meer gehad. Daarom hebben we een campagne opgezet: MSM die vóór de lockdown risicoseks hadden gehad, werden aangemoedigd om een test te laten afnemen. Op die manier zouden ze onmiddellijk uitsluitsel verkrijgen over hun hiv-status. Het bood hen de mogelijkheid na de lockdown met een gerust hart opnieuw de draad van hun leven op te pikken, mét of zonder behandeling, naargelang het testresultaat. Voor het Sensoa-team was het een opmerkelijke ervaring om uit een oncomfortabele situatie zoals de lockdown, alsnog iets positiefs te halen voor een groep mensen."