Niet al goud wat blinkt
De integratie van ziekenhuisapotheken in netwerken opent nieuwe perspectieven. Toch zijn er ook risico's. Het leidt bijvoorbeeld tot complexere organisaties waarbij meer overleg en beheer nodig is. Bovendien creëert fysieke centralisatie van apotheken bijkomende kosten voor het geneesmiddelentransport.
Het rapport over de toekomst van de apotheken in de ziekenhuisnetwerken schetst kansen maar waarschuwt toch ook voor overdreven optimisme. Service en kosten moeten tegen elkaar worden afgewogen.
Stockbreuken
Een belangrijke vraag is wat centraal en wat per ziekenhuissite georganiseerd wordt. Het juiste geneesmiddel dient immers tijdig op de juiste plaats ter beschikking te zijn. Schaalvergroting, zo luidt het, doet ook de nood aan risicobeheersing toenemen. Want als er op grotere schaal stockbreuken ontstaan, is ook de impact uiteraard groter. En een uitgebreider formularium verhoogt de kans op fouten. Of nog: slechts een beperkter aantal leveranciers kan aan de grote vraag voldoen.
Belangrijk is dat men er zich van bewust is dat de voordelen van centralisatie pas op middellange en lange termijn zichtbaar worden maar dat het op korte termijn significante financiële en tijdsinvesteringen vergt. Investeringen zijn nodig om processen te uniformiseren, ICT te optimaliseren, enz. Het is mogelijk dat samenwerking de (personeels) kosten vermindert omdat er minder medewerkers nodig zijn. Dat kan echter teniet gedaan worden door het ontstaan van een 'sociaal passief'. Sommige medewerkers zijn immers niet opnieuw inzetbaar.
Er bestaat hoe dan ook geen 'one-size-fits-all' antwoord. De ideale schaalgrootte van de gecentraliseerde ziekenhuisapotheek hangt op korte termijn van een aantal factoren af. Te weten: de huidige status van de ziekenhuisapotheek, de afstanden/aanrijtijden tot de partners, enz. Alleszins moet elke site te allen tijde een beroep kunnen doen op de nodige expertise rond medicatie.
Wetgevende drempels
Möbius en Zorgnet-Icuro benadrukken dat de integratie van apotheken in netwerken pas kan slagen als de overheid een aangepast kader creëert. Een aantal drempels in de wetgeving of in de toepassing ervan moeten verdwijnen. Een voorbeeld. Om erkend te worden, dient een ziekenhuisapotheek aan een aantal 'architectonische normen' te voldoen en over voldoende oppervlakte te beschikken om haar basisactiviteiten uit te voeren. Met name gaat het dan over de productie en bereiding van niet-steriele en steriele geneesmiddelen, geïndividualiseerde geneesmiddelendistributie, analyse en opslag van geneesmiddelen, documentatie en informatie, administratie en archivering. In de praktijk wordt ook verondersteld dat de ziekenhuisapotheker verantwoordelijk is voor het hele proces, gaande van aankoop van een geneesmiddel tot de individuele aflevering aan de patiënten in het ziekenhuis.
Het rapport stelt echter vast dat die wetgeving niet strookt met de aflevering van geneesmiddelen op netwerkniveau. Het wijst er daarnaast op dat het ontwerp-KB (zie kader) de samenwerkingsverbanden beperkt tot magistrale bereidingen, productie van eenheidsbereidingen en tot de sterilisatie van medische hulpmiddelen.
'Niet wenselijk, noch haalbaar'
Momenteel is elke apotheker-titularis persoonlijk aansprakelijk voor het beheer van de ziekenhuisapotheek. Als er meer dan één titularis is, gaat het om een gedeelde verantwoordelijkheid. Het federaal geneesmiddelenagentschap (FAGG) vindt de verantwoordelijkheden van de ziekenhuisapothekers echter te zwaar bij samenwerking op netwerkniveau. Zo is in een netwerk de aflevering van geneesmiddelen aan de patiënt 'niet wenselijk, noch haalbaar' omdat het controleren van de processen door de afstanden tussen de ziekenhuizen moeilijker wordt. Daarnaast is de 'span of control' van de ziekenhuisapotheker-titularis als eindverantwoordelijke voor het volledige proces van geneesmiddelendistributie te groot. Verder machtigt de huidige wetgeving de apotheker enkel tot het afleveren van geneesmiddelen aan patiënten die zich in het ziekenhuis bevinden waar de ziekenhuisapotheker werkzaam is.
Kortom, het FAGG vreest dat de kwaliteit niet steeds gegarandeerd kan worden. Zolang er geen juridisch kader is, kunnen de rollen en verantwoordelijkheden van de ziekenhuisapotheek binnen het netwerk dus nog niet gedefinieerd worden, stelt het FAGG. Er zijn ook nog geen overlegorganen - een netwerk-Medisch Farmaceutisch Comité en een netwerk-Comité Medische Materialen.
Groothandel
Vandaag kan een ziekenhuis volgens de wet geen producten aankopen, ontvangen of verdelen voor een ander ziekenhuis. Dat zijn immers groothandelsactiviteiten en een ziekenhuisapotheek kan niet én ziekenhuisapotheek en groothandelaar zijn. In een fusieziekenhuis met één juridische structuur kan dat wel. Aangezien zowel het netwerk als de ziekenhuizen binnen het netwerk een aparte juridische structuur hebben, vormt dat een blokkerende factor om de geïntegreerde aflevering van geneesmiddelen op netwerkniveau te organiseren.
Aangewezen is ook om de wettelijk vastgelegde inhoud van de spoedkasten op de ziekenhuisafdelingen uit te breiden. Dat laat toe de geneesmiddelendistributie waar mogelijk centraal te organiseren en toch zo dicht mogelijk bij de plaats te blijven waar medicijnen verbruikt worden.
Nieuw KB wijzigt rol ziekenhuisapothekers
Op het kabinet van minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid Maggie De Block (Open VLD) ligt een ontwerp-KB klaar dat de rol en de verantwoordelijkheid van de ziekenhuisapothekers wijzigt. Het gaat onder meer over het delegeren van unitdosering, fractionering en bereidingen van geneesmiddelen door de ziekenhuisapotheek aan andere ziekenhuisapothekers of aan derden - houders van bereidingsvergunningen - voor specifieke opdrachten. Het ontwerp-KB maakt dat eenvoudiger. Wel ligt de eindverantwoordelijkheid uiteraard nog steeds bij de ziekenhuisapotheker.
Tevens formuleert het nieuwe KB scherpere (kwaliteits)normen voor bereidingen en transport. Ook voor de aflevering van geneesmiddelen aan de patiënt blijft de ziekenhuisapotheker de eindverantwoordelijke. Magistrale bereidingen en eenheidsverpakkingen bereid in het kader van een geformaliseerd samenwerkingsverband zullen afgeleverd mogen worden aan patiënten die een beroep doen op een verzorgingsinstelling die deel uitmaakt van het samenwerkingsverband. Iedere ziekenhuisapotheker-titularis binnen dit samenwerkingsverband blijft evenwel verantwoordelijk voor de eigen verzorgingsinstelling en voor de verrichtingen uitgevoerd in het kader van het samenwerkingsverband. Eén ziekenhuisapotheker zal aangeduid worden als verantwoordelijke voor de gedeelde ziekenhuisapotheek.
Apothekers pisnijdig op CM
CM-leden die het afgelopen jaar incontinentiemateriaal in de apotheek kochten, hadden recht op een korting van 25%. Vanaf 2020 niet meer. Sinds 1 januari geldt de korting enkel nog als ze het materiaal aankopen in de Goed-Thuiszorgwinkels of de webshop van de CM.
Voortaan krijgen CM-leden van hun ziekenfonds geen korting meer bij de aankoop van incontinentiemateriaal in de apotheek. In het verleden konden bij de CM aangesloten patiënten incontinentiemateriaal gewoon in de apotheek aankopen. Mits ze hun ziekenfonds een factuur voorlegden, hadden ze recht op 25% korting. Sinds 1 januari geldt dat echter niet meer in de apotheek. CM-leden dienen naar de Goed-Thuiszorgwinkels van het ziekenfonds te gaan.
De korting wordt dan rechtstreeks verrekend. Een verontwaardigde apotheker Jan Plas uit De Haan zette de brief die het ziekenfonds daarover naar haar leden stuurde op twitter. "Dit zijn niet echt eerlijke praktijken", gaf Plas als commentaar mee. Hij kreeg heel wat bijval van andere apothekers en artsen.
'Apotheker-geograaf' Manu Warreyn postte daarop trouwens een vergelijkbare brief van de bond Moyson, Oost-Vlaanderen. De leden van deze socialistische bond hadden bij de aankoop van diabetesmateriaal tot voor dit jaar recht op een aanvullend voordeel in de terugbetaling. Met name ging het in 2019 over 125 euro voor glucosestrips en 75 euro voor een bloeddrukmeter.
Sinds 1 januari dit jaar geldt 50% reductie op de kostprijs van controlemiddelen voor glucosebepaling of -toediening met een maximum van 300 euro per kalenderjaar. Ook die korting geldt enkel bij aankopen in de Mediotheekwinkels van de Bond Moyson. Eigen zuil eerst...