Een ode aan de schoonheid van de goede vraag
Carlo Rovelli is een Italiaanse natuurkundige verbonden aan de universiteit van Aix-Marseille. Hij schreef zeven korte essays over de kern van de hedendaagse fysica voor het dagblad Il Sole 24 Ore. Die zijn nu gebundeld in een boekje dat lijkt op een stukgelezen poëzieschrift, ongecompliceerd en pretentieloos.
In zeven korte stukken vertelt Rovelli over de relativiteitstheorie, de kwantummechanica en hoe die twee elkaar aanvullen en tegelijkertijd in de weg zitten. Dat doet hij met een elegante pen en met de helderheid van een verteller die zijn vakgebied zo goed kent dat hij tot de essentie kan doordringen zonder obscuur te worden.
Manco's
Rovelli laat mooi zien hoe belangrijk en fundamenteel de inzichten zijn van Einstein, Bohr en co. Hoe geniaal hun inzichten ook zijn, ze vertonen manco's. Het grootste probleem is dat ze niet compatibel zijn en dat we dus niet beschikken over één theorie waarin ruimte en tijd, warmte en kwanta, subatomaire deeltjes en kosmische gebeurtenissen op een coherente manier kunnen worden verklaard.
De hedendaagse theorieën zijn krachtig en worden empirisch getoetst met machines zoals de deeltjesversneller van de CERN, het grootste meetinstrument dat de mensheid ooit maakte. Desondanks tasten we over de aard van de werkelijkheid voorbij het zichtbare nog steeds in het duister. Er is veel wat we nog niet kunnen verklaren.
14 miljard jaar
Rovelli schetst met fraaie pen het verbluffende panorama dat de natuurkunde op het heelal biedt. Hij doet dat zo overtuigend en inzichtelijk (ook voor de volslagen leek) dat je begint te begrijpen hoe de schoonheid van de natuurkundige theorieën naast die van de mooiste kunst kan staan. Misschien is de onbegrijpelijke wereld van de detailstructuur van de materie wel vergelijkbaar met het ongrijpbare effect van gedichten of muziek.
Ondertussen slaagt Rovelli er in de mijlpalen in de natuurkunde, van Copernicus tot Higgs, mee te geven en vanuit het nu terug te blikken op bijna 14 miljard jaar heelalgeschiedenis. Zo sta je samen met hem in de laatste pagina's van het boek te kijken naar een adembenemend spektakel dat zich in en rondom ons afspeelt, van de kwantumeffecten in de mobiele telefoon tot de stralingsfenomenen in verre zwarte gaten.
Lucretius
De auteur eindigt met proto-onderzoeker Lucretius die meer dan 2.000 jaar geleden schreef dat we gemaakt zijn van hetzelfde sterrenstof waar alles uit bestaat en dat onze eigen eindigheid de bron is van onze levensdorst. De vluchtigheid van ons leven maakt het voor ons zo kostbaar. Ondertussen is er de schoonheid van het heelal en de wetenschap dat er nog zoveel is wat we niet weten.
Rovelli schreef een intelligent meesterwerkje, een ode aan de kennis en de twijfel. Hij laat zien dat het niet erg is meer vragen dan antwoorden te hebben. Hij levert een ode aan de schoonheid van de goede vraag. Deze zeven lessen laat alle populariserende boeken over natuurkunde die de laatste jaren voor het grote publiek geschreven zijn ver achter zich. Een ontwapenend kleinood dat een breed publiek verdient.