Het grote risico van het geneesmiddelenonderzoek
Farmabedrijven zouden poenscheppers zijn, geldwolven die alleen uit zijn op groot profijt... Het voorbeeld van wat er nu met een bijzonder veelbelovend middel tegen Alzheimer is gebeurd, duwt ons met onze neus op de realiteit. De ontwikkeling van geneesmiddelen is een complexe en dure aangelegenheid zonder garantie op succes.
Namen noemen... We doen het niet vaak. Maar wat Eli Lilly nu overkomt, gebeurde ook al bij andere grote farmabedrijven zoals Pfizer, GSK, MSD, Shire... "Dit zijn drama's", getuigt professor Leo Neels, algemeen directeur van pharma.be. "In de eerste plaats drama's voor de patiënten die weten dat er een nieuw geneesmiddel wordt ontwikkeld. Mensen die er hun volledige hoop op hebben gesteld. Maar ook drama's voor de wetenschappers die vaak een groot deel van hun carrière aan dit ene middel hebben gewerkt. En drama's voor het labo dat ontzettend veel in mensen, tijd en geld voor het geneesmiddel heeft geïnvesteerd."
Eerste beschouwing: de grenzen van het menselijk potentieel
"De gezondheidszorg is een domein met nog grote medische behoeften. De levensduur is fors verlengd onder meer door onze voeding en onze levensstijl, maar ook dankzij een verbeterde geneeskunde en betere geneesmiddelen. Maar soms merken we toch dat we de grenzen van het menselijke potentieel aan het aftasten zijn. Vroeger ging alles rond 'genezen'. Nu gaat het om levenskwaliteit en verlenging van de levensduur, wat steeds moeilijker wordt als we dichter bij het menselijke levenseinde komen. Mensen van hoge leeftijd lijden vaker aan een complexe problematiek, hebben soms meerdere aandoeningen. We stuiten daarenboven ook op de ethische grenzen. Hoe ver gaan we? Of kunnen en willen we gaan?"
Tweede beschouwing: de moeilijkheid van het farmaceutische metier
"De research en de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen is veel moeilijker dan men denkt te weten en misschien zelfs weet. Het wordt steeds moeilijker om nieuwe antibiotica, antipsychotica, middelen tegen dementie en alzheimer te ontwikkelen. Gemeenzaam wordt wel eens gezegd dat alle gemakkelijke dingen al zijn uitgevonden, maar daarmee zou ik onrecht doen aan alle complexe geneesmiddelen die nu al op de markt zijn. Nieuwe geneesmiddelen zijn moeilijk tot stand te brengen en het maatschappelijke verwachtingspatroon is veel hoger geworden. Men neemt geen genoegen meer met wat voorhanden is. Er is een eis naar grotere efficiëntie én een eis naar grotere veiligheid. Bijwerkingen die vroeger normaal werden geacht, worden nu niet meer geaccepteerd. Dat maakt de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen veel complexer."
Derde beschouwing: fenomenale onderzoekskapitalen
"Dit onderzoek wordt afgebroken in de derde klinische fase. Dat wil zeggen dat er ongeveer acht jaar met de molecule is gewerkt, de tijd van het voorafgaand fundamenteel onderzoek niet bijgerekend. Aangezien de ontwikkeling van een nieuw geneesmiddel al snel 1 miljard dollar kost, spreken we hier over ruim 800 miljoen dollar. Dat zijn fenomenale kapitalen. En dan komen we bij de trend van het geneesmiddelendebat van de laatste tien jaar. Men is langzaam maar zeker de moeilijkheidsgraad van geneesmiddelenonderzoek vergeten. De farmaceutische industrie zou ziekten 'creëren' om zo ruimte te hebben voor nieuwe geneesmiddelen, de farmaceutische industrie zou zich vooral richten op chronische ziekten omdat daar meer winst aan vast hangt en dan nog liefst met dure geneesmiddelen... De enormiteit van het risico van het farmaceutische vak is men vergeten. Het bedrijf moet zijn plan maar trekken. Maar daar heb je heel sterke aandeelhouders voor nodig. De pay-out-ratio is beperkt en dat heeft consequenties naar wie wil investeren. Die kiest voor een sterk aandeel, niet zozeer voor een hoog dividend."
Vierde beschouwing: het drama van de patiënt en het bedrijf
"Dit falen is eerst en vooral een drama voor de patiënt die zijn hoop op het geneesmiddel heeft gericht. Maar het is ook een pijnlijke confrontatie voor de opinieleiders want zij worden op een pijnlijke wijze geconfronteerd met de grenzen van onderzoek en ontwikkeling. Dit gebeurde vroeger ook, maar veel meer in stilte. Nu is het transparanter. Dit voorval maakt ook duidelijk waarom de geneesmiddelenontwikkeling alleen maar in de private sector kan gebeuren. Geen enkele overheid kan bij de belastingbetaler zo'n risico verantwoorden. De overheid probeert het nu wel te ondersteunen door een synergie te ontwikkelen tussen universiteiten (betaald door de overheid en bron van kennis) en de industriële wereld (neemt het risico). Dit falen is ook een drama voor het bedrijf. Het is hier wel op voorzien, maar dit soort van risico is nauwelijks verzekerbaar."