Hittegolf trof iedereen, maar sterfte was ongelijk verdeeld

Tijdens de hittegolf eerder dit jaar lag de oversterfte hoger bij alleenwonenden, financieel kwetsbare personen en mensen met bepaalde gezondheidsproblemen. Dat blijkt uit een studie van Solidaris. Van 17 tot en met 30 juni registreerde het ziekenfonds onder zijn leden 445 overlijdens meer dan in dezelfde periode in 2025, een stijging van 50%.

Achter deze cijfers gaan sociale, gezondheidsgerelateerde en geografische ongelijkheden schuil. Volgens Solidaris “herinneren deze resultaten eraan dat bescherming tegen klimaatverandering een kwestie van volksgezondheid en sociale rechtvaardigheid is”.

Verschillende kwetsbaarheidsfactoren

“Niet iedereen loopt hetzelfde risico om tijdens een hittegolf te overlijden”, benadrukt Solidaris. Door de overlijdensgegevens te koppelen aan bepaalde kenmerken van zijn leden, brengt het ziekenfonds verschillende vormen van kwetsbaarheid in beeld. Daarbij komen ook belangrijke verschillen tussen Wallonië en Vlaanderen naar voren.

Gemiddeld bedroeg de oversterfte onder de Solidaris-leden 50%. In Wallonië liep die op tot 71%, tegenover 26% in Vlaanderen.

De analyse wijst op verschillende kwetsbaarheidsfactoren die beide gewesten gemeen hebben. Het gaat om sociaaleconomische kwetsbaarheid, alleen wonen, wonen in dichtbevolkte gebieden en het gebruik van bepaalde diabetesbehandelingen die uitdroging in de hand kunnen werken.

De situatie in Wallonië

In Wallonië bedroeg de oversterfte 93% bij sociaaleconomisch kwetsbare mensen, 83% bij mensen met diabetes, 91% bij alleenwonenden en 99% bij bewoners van stedelijke gebieden.

Daarnaast vallen in Wallonië twee groepen op. Bij mensen met psychische aandoeningen bedroeg de oversterfte 98%. Bij woonzorgcentrumbewoners van 85 jaar en ouder liep die op tot 122%. In Vlaanderen werden deze patronen niet in dezelfde mate vastgesteld.

“Deze beschrijvende bevindingen volstaan op zichzelf niet om een oorzakelijk verband tussen hitte en oversterfte vast te stellen. Ze laten zien dat de gezondheidsgevolgen van een hittegolf zich concentreren waar sociale en gezondheidsgerelateerde kwetsbaarheden zich opstapelen.”

Volksgezondheid en sociale rechtvaardigheid

“Deze studie onderstreept dat het klimaatvraagstuk zowel een kwestie van volksgezondheid als van sociale rechtvaardigheid is”, benadrukt het ziekenfonds. “Ze wijst op het nauwe verband tussen onze gezondheid en onze leefomgeving. Daarnaast toont ze dat omgevingsfactoren kunnen samengaan met sociale of gezondheidsgerelateerde kwetsbaarheden en zo de gezondheidsrisico’s vergroten.”

Volgens Solidaris moet het beleid daarom twee aanvullende doelen nastreven. Het moet de impact van klimaatverandering beperken en de leefomgeving duurzaam voorbereiden op de gevolgen ervan, met gezondheid en sociale rechtvaardigheid als uitgangspunten. Daarvoor stelt het ziekenfonds een brede aanpak voor, opgebouwd rond drie actielijnen.

• Kwetsbaarheden in beeld brengen. Bijzondere aandacht moet gaan naar mensen bij wie meerdere sociale, economische of gezondheidsgerelateerde kwetsbaarheden zich opstapelen. Ook de plaatsen en leefomstandigheden die deze kwetsbaarheid kunnen versterken, verdienen aandacht.

• Beschermen vóór en tijdens hittegolven. Vooraf vraagt dat om structurele investeringen en een ruimtelijke inrichting die beter bestand is tegen hoge temperaturen. Denk aan de thermische renovatie van gebouwen, vergroening van de openbare ruimte en een betere toegang tot waterpunten. Daarbij horen gecoördineerde lokale actieplannen en informatie die voor de hele bevolking toegankelijk is. Tijdens hittegolven moet gratis toegang tot koele plekken worden gegarandeerd. Ook hun locaties en openingsuren moeten worden bekendgemaakt.

• Actief contact zoeken met kwetsbare groepen. Deze proactieve aanpak houdt rekening met de ongelijke toegang tot informatie. Hij steunt op de inzet van lokale netwerken en diensten die rechtstreeks contact kunnen leggen met de betrokken mensen.