Regering keurt vierde fase Terug Naar Werk goed
Vandenbroucke scherpt de regels aan
Nadat begin dit jaar de eerste drie golven van de Terug Naar Werk-wet (TNW-wet) in voege traden, keurde de ministerraad nu ook de vierde golf goed. Minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid Frank Vandenbroucke schakelt een versnelling hoger. De centrale boodschap: niemand mag in de steek worden gelaten, iedereen moet zijn deel van de verantwoordelijkheid op zich nemen.
IN HET KORT:
- De regering wil de terugkeer naar het werk van langdurig zieken versnellen. Bij onveranderd beleid zou hun aantal oplopen tot bijna 600.000 personen.
- De derde TNW--golf legt meer verantwoordelijkheid bij werkgevers, werknemers, ziekenfondsen en artsen, met sancties, bijdragen en strengere opvolging.
- De behandelende arts krijgt een centrale rol, maar wordt ook gecontroleerd: elektronische attesten, beperkte duur, controle van voorschriften en bestrijding van misbruik van attesten.
- De vierde golf introduceert een verplichte jaarlijkse follow-up, meer systematische herbeoordelingen, meer preventie en een versterkte begeleiding naar aangepast werk.
- Het doel: 218.000 extra beoordelingen tegen 2030, 100.000 minder langdurig zieken en 1,9 miljard euro besparingen tegen 2029.
Het aantal langdurig zieken (langer dan een jaar) kende de afgelopen jaren een voortdurende toename. De cijfers die de laatste maanden circuleerden, zijn een onderschatting omdat met name langdurig zieke ambtenaren niet in de cijfers zijn opgenomen. Het aantal langdurig zieken dreigt op termijn op te lopen tot 600.000 personen. Dat is meer dan het aantal langdurig zieken in het veel grotere Duitsland.
De (officiële) oorzaak van het fenomeen is bekend: de vergrijzing van de beroepsbevolking, de langere aanwezigheid van vrouwen op de arbeidsmarkt, de toename van psychische stoornissen en aandoeningen van het bewegingsapparaat, maar ook de hervormingen in andere takken van de sociale zekerheid (verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd en inkorting van de maximale periode van werkloosheid) zouden aan deze stijging hebben bijgedragen. Psychische en musculoskeletale aandoeningen zijn verantwoordelijk voor ongeveer twee derde van de langdurige arbeidsongeschiktheid.
Bij onveranderd beleid vreest de regering een verdere stijging in de komende jaren. De pensioengerechtigde leeftijd wordt binnenkort verhoogd van 66 naar 67 jaar. De voorwaarden om in aanmerking te komen voor een werkloosheidsuitkering (en om deze te behouden) worden jaar na jaar strenger. Bovendien wordt het "ziektepensioen" van ambtenaren opgenomen in het ziekteverzekeringsstelsel. Stuk voor stuk factoren die tot een verdere toename kunnen leiden.
De minister constateert puur administratieve tekortkomingen: "Slecht gedeelde gegevens tussen artsen, ziekenfondsen en het RIZIV, te laat herbekeken dossiers, medische attesten van wisselende kwaliteit, soms onvoldoende opvolging door de behandelende artsen en de werkgevers."
De derde hervormingsgolf, opgenomen in de eerste TNW-wet, trad op 1 januari 2026 in werking. Ze verplicht werkgevers met vijftig of meer werknemers om een solidariteitsbijdrage te betalen voor werknemers van 18 tot 54 jaar die langdurig arbeidsongeschikt zijn. De bijdrage bedraagt 30% van de primaire arbeidsongeschiktheidsuitkering voor de tweede en derde maand. "De mogelijkheid om zonder medisch attest afwezig te zijn, wordt teruggebracht van drie naar twee dagen per jaar. De termijn voor een beëindiging wegens medische overmacht wordt verkort van negen naar zes maanden ononderbroken arbeidsongeschiktheid. Werkgevers met twintig of meer werknemers moeten bovendien binnen zes maanden een formeel re-integratietraject starten voor personen met arbeidspotentieel, op straffe van sancties.”
Werknemers worden bestraft als ze niet verschijnen op een uitnodiging van de medisch adviseur. Wie een afspraak met een arbeidsadviseur mist, riskeert minder uitkering te krijgen. Personen zonder arbeidsovereenkomst maar met arbeidsvermogen moeten zich binnen veertien dagen inschrijven bij de regionale dienst voor arbeidsvoorziening, op straffe van een vermindering van hun uitkeringen, enzovoort.
Herbeoordeling door de medisch adviseur
Binnen de ziekenfondsen kan de medisch adviseur voortaan de arbeidsongeschiktheid "op elk moment" herbeoordelen. "Het vermoeden van arbeidsongeschiktheid in verband met een re-integratieplan verdwijnt. Een deel van de financiering van de ziekenfondsen wordt aan de resultaten gekoppeld. Ook de regionale arbeidsbureaus – VDAB, Forem en Actiris – zullen vanaf 2027 evolueren naar een financiering die meer gebaseerd is op resultaten inzake werkgelegenheid.”
Hoe zit het met de behandelende arts? Hij wordt "in het middelpunt van het systeem" geplaatst. En onder streng toezicht gesteld. De minister beschouwt hem als het uitgangspunt van de arbeidsongeschiktheid. "Het elektronische arbeidsongeschiktheidsattest wordt verplicht bij de aanvraag van een uitkering. Een eerste attest in de primaire arbeidsongeschiktheid geldt voor maximaal drie maanden. Er komt een databank om het voorschrijfgedrag te monitoren, met sanctionering via de DGEC, en een meldpunt voor frauduleuze attesten."
Vierder golf gaat verder
Maar de vierde golf gaat nog verder. Ze werd op 12 juni goedgekeurd door de ministerraad en wacht op het advies van de Raad van State. "Ze beoogt de term 'invaliditeit' geleidelijk te vervangen door 'langdurige arbeidsongeschiktheid', om de nadruk te leggen op het potentieel en het herstel in plaats van op een vastgeroeste situatie. Het preventieve luik voorziet in een versterking van de eerstelijnspsychologische zorg, met name om kwetsbaarheden bij werknemers vroeger op te sporen en mensen met een arbeidsongeschiktheid of werkzoekenden sneller te begeleiden. Ook de rol van bedrijfsartsen en hun multidisciplinaire teams moet worden versterkt, met meer digitale hulpmiddelen en een betere vroegtijdige opsporing."
Tweede innovatie: de arbeidsparticipatietoeslag (APT). Dit is een nieuw instrument waarmee werknemers die hun arbeidsregime door gezondheidsredenen tijdelijk moeten verminderen, dat op een financieel aantrekkelijke manier kunnen doen — zodat een volledige uitval vermeden wordt. "De maatregel start als pilootproject voor mensen met een progressieve aandoening, met een evaluatie in 2029."
Werkgevers zullen verplicht worden om een collectief preventie- en re-integratiebeleid te ontwikkelen, dat door de sociale inspectie wordt gecontroleerd. Er wordt ook een nationaal burn-outplan aangekondigd.
Derde vernieuwing: elke patiënt die langer dan een jaar arbeidsongeschikt is, moet minstens één keer per jaar met zijn behandelende arts overleggen over zijn arbeidsvermogen. Dit gesprek leidt tot een elektronisch attest met de diagnose, de verwachte duur van de arbeidsongeschiktheid – maximaal een jaar – en, indien mogelijk, de mogelijkheden voor aangepast werk. Zonder dit jaarlijkse contact kan geen verlenging van de erkenning meer worden aangevraagd.
Voorschrijven van arbeidsongeschiktheid
Een andere opmerkelijke wijziging: huisartsen mogen alleen een arbeidsongeschiktheid voorschrijven voor patiënten van wie zij over een globaal medisch dossier beschikken, behalve in geval van overmacht. "Voor bepaalde ziekten zal de arts na zes weken arbeidsongeschiktheid aanvullende informatie van andere zorgverleners, bijvoorbeeld een psycholoog of psychiater, moeten bijvoegen."
De regering vraagt het RIZIV om tegen uiterlijk 2028 een nieuw socialezekerheidsrechtelijk concept van arbeidsongeschiktheid uit te werken. "Voor bepaalde mensen zonder contract of die duidelijk niet in staat zijn hun oude baan weer op te nemen, wil de regering hun situatie eerder kunnen onderzoeken. De hervorming voert ook een meer systematische herbeoordeling in. "Voor wie geen arbeidsovereenkomst meer heeft of duidelijk niet kan terugkeren naar de eigen job, is het de Kabinet minister Frank Vandenbroucke vraag of niet vroeger — en breder, eventueel naar de volledige arbeidsmarkt — gekeken moet worden. Eerste prioriteit blijft wel altijd het herstel: van niemand wordt verwacht dat hij het werk hervat wanneer dat het herstel in de weg staat. Andere zullen worden onderworpen aan een onderzoek op basis van stukken, en vervolgens eventueel aan een persoonlijk gesprek. De arbeidsongeschiktheid kan pas worden beëindigd na een ontmoeting met de medisch adviseur."
"De ziekenfondsen zullen tegen 2030 218.000 extra beoordelingen moeten uitvoeren bij personen die erkend zijn als langdurig arbeidsongeschikt."
Het algemene principe wordt duidelijk: niemand mag langer dan een jaar langdurig arbeidsongeschikt blijven zonder nieuwe toestemming. In de praktijk zal elke persoon minstens één keer om de vier jaar persoonlijk moeten worden gezien door de medisch adviseur of het multidisciplinaire team.
De minister noemt de doelstelling "spectaculair": "De ziekenfondsen zullen tegen 2030 218.000 extra beoordelingen moeten uitvoeren bij personen die erkend zijn als langdurig arbeidsongeschikt. Het doel is om het aantal langdurig zieken met ongeveer 100.000 te verminderen ten opzichte van de oorspronkelijke ramingen. Op budgettair vlak verwacht de regering tegen 2029 een besparing van 1,9 miljard euro.”
Werkgevers blijven het doelwit van de verantwoordelijkheidsmaatregelen. Vanaf 1 januari 2027 wordt de door de werkgever betaalde solidariteitsbijdrage uitgebreid naar de vierde en vijfde maand van arbeidsongeschiktheid. "De premie voor herintreding wordt ook verhoogd tot 3.000 euro voor werkgevers die een langdurig arbeidsongeschikte werknemer in staat stellen om gedurende ten minste drie maanden gedeeltelijk weer aan het werk te gaan."
"Geoptimaliseerd" TNW-fonds
Het TNW-fonds wordt geoptimaliseerd: personen die sinds minstens zes maanden arbeidsongeschikt zijn verklaard, kunnen via een voucher aanspraak maken op gespecialiseerde begeleiding, en werkgevers kunnen er ook een beroep op doen wanneer een zieke werknemer weer aan het werk gaat of wanneer ze een persoon in dienst nemen die arbeidsongeschikt is verklaard.
Ten slotte zal het hele systeem onder verscherpt toezicht worden geplaatst. Het RIZIV zal de uitvoering en de kwaliteit moeten controleren, met datamining om abnormale voorschriften op te sporen, audits van de mutualiteiten en een externe evaluatie. Er zal een rondetafelgesprek plaatsvinden met de betrokken actoren om de verantwoordelijkheden van iedereen te verduidelijken. De TNW-barometer zal het mogelijk maken de resultaten op te volgen, met een jaarlijks verslag aan de beperkte ministerraad.