'Veranderen om te behouden'

Expertengroep hertekent ziekenhuislandschap

HERVORMINGEN Een groep experts beveelt aan om in de toekomst te werken met vier types ziekenhuizen: Regionaal Algemeen Ziekenhuis (RAZ), Universitair Ziekenhuis (UZ), Lokaal Medisch Centrum (LMC) en Ziekenhuis voor Intermediaire Zorg (ZIZ). Dat moet kwaliteitsvolle zorg met een doelmatige inzet van financiële en personele middelen garanderen.

Filip Ceulemans

In maart vorig jaar besliste de Interministeriële Conferentie Volksgezondheid een expertgroep op te richten die een voorstel moest uitwerken voor de hervorming van het Belgische ziekenhuislandschap en de financiering ervan. Vertrekkend vanuit de huidige situatie kreeg de expertgroep als opdracht aanbevelingen te formuleren over de na te streven organisatie van het ziekenhuislandschap met als doelstelling kwaliteitsvolle zorg met een doelmatige inzet van financiële en personele middelen.

Remmende voorsprong

“Ons zorgsysteem lijkt onderhevig aan de wet van de remmende voorsprong”, stelt de expertgroep vast in haar rapport. Door de hoge patiënttevredenheid lijkt het alsof alles op wieltjes loopt. “Maar die positieve perceptie kan verhullen dat actie noodzakelijk is om de toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van ons zorgsysteem te behouden en duurzaam te maken.”

Volgens de experts dringt een duurzame transformatie zich op in de richting van een geïntegreerd zorgmodel dat uitgaat van een holistische benadering. Deze benadering volgt de Quintuple Aim, en combineert kwaliteit, betaalbaarheid, welzijn van de patiënten, welzijn van de zorgverstrekkers en billijkheid.

Evenwichtsoefening

Bij de uitwerking van het plan baseerde de expertgroep zich op een SWOT-analyse van het ziekenhuislandschap. Een eerste vaststelling van de experten: het zorgaanbod is erg versnipperd. “Er zijn te veel ziekenhuissites die ‘alles willen blijven doen’, terwijl de zorg steeds complexer en meer gespecialiseerd wordt, wat leidt tot inefficiënt gebruik van personeel en middelen.”

Bij de uitwerking van het plan was het een moeilijke evenwichtsoefening om voldoende schaalgrootte te combineren met voldoende nabijheid van zorg. Het dagziekenhuis speelt hierbij een cruciale rol omdat steeds meer behandelingen ambulant kunnen worden uitgevoerd. De oplossing ligt volgens de experten in minder, maar sterker uitgebouwde ziekenhuissites met duidelijke volume- en kwaliteitsnormen.

Niet ingrijpen en hopen dat alles wel zal loslopen, is volgens de expertgroep geen optie. “Een solidaire gezondheidszorg behouden vraagt duidelijke keuzes. We zullen moeten veranderen om te behouden. Ook zullen we die veranderingen solidair moeten doorvoeren: van alle actoren in het ziekenhuislandschap worden inspanningen gevraagd”, aldus het rapport.

'Er zijn te veel ziekenhuissites die ‘alles willen blijven doen’, terwijl de zorg steeds complexer en meer gespecialiseerd wordt, wat leidt tot inefficiënt gebruik van personeel en middelen'

Vier duidelijke types

Voor de experts is een passend zorgaanbod een combinatie van: een bereikbaar aanbod voor courante aandoeningen waarvoor volgens de huisarts een verwijzing is aangewezen; acute of intermediaire zorg in een zorgvoorziening; goed georganiseerde dringende medische hulpverlening; een verwijzing, hetzij door de huisarts, hetzij door een arts-specialist naar een expertisecentrum voor complexe en/of zeldzame aandoeningen. Volgens het principe ‘nabije zorg waar mogelijk, geconcentreerde zorg waar nodig’, stellen de experts voor om het ziekenhuislandschap op te delen in vier duidelijke typen voorzieningen, elk met een specifieke rol en verantwoordelijkheid.

Regionaal Algemeen Ziekenhuis

Een eerste type ziekenhuis is het Regionaal Algemeen Ziekenhuis (RAZ) dat zowel planbare als niet-planbare zorg organiseert voor patiënten met courante gezondheidsproblemen. Een RAZ beschikt over minstens 240 bedden, waarvan minstens 150 verantwoorde acute bedden. Als het RAZ over een materniteit beschikt, moeten er jaarlijks minstens 600 bevallingen gebeuren. Het RAZ moet beschikken over een volwaardig medisch aanbod en technische infrastructuur en moet zowel 24/7 zorg als een spoeddienst aanbieden. In geval van crisis moet het RAZ kunnen opschalen.

Universitair Ziekenhuis

Universitaire Ziekenhuizen (UZ) vormen de tweede groep instellingen. Net als een RAZ bieden ze planbare en niet-planbare specialistische zorg aan. Ze combineren dat met een onderwijs-, innovatie- en onderzoeksopdracht. Om erkend te worden of te blijven als expertisecentrum voor bepaalde complexe aandoeningen moeten zowel een UZ als een RAZ voldoen aan de minimale vereisten inzake activiteitenvolume, uitkomstparameters, technische infrastructuur en multidisciplinaire zorgkwaliteit. Enkele erkenningen, zoals van zeldzame ziekten, zijn voorbehouden aan de UZ’s. Door de zeldzaamheid van deze aandoeningen is een concentratie van expertise en samenwerking tussen de UZ’s noodzakelijk.

Lokaal Medisch Centrum

Type drie is het Lokaal Medisch Centrum (LMC) dat zorgt voor dagopname en planbare, ambulante specialistische zorg. Het zorgaanbod kan, naast dagchirurgie, ook internistische interventies, poliklinische consultaties, low care dialyse en opvolging van chronische zorg, zoals diabetesmonitoring (eventueel met telemonitoring) omvatten. Daarnaast kan een LMC ambulante revalidatie of revalidatie in dagkliniek organiseren, na ziekenhuisontslag. Ook gezondheidseducatie (rugschool, cardiotraining), preventieprogramma’s en vaccinatiecentra behoren tot de mogelijkheden. Een dagziekenhuis kan ook als basis dienen voor thuishospitalisatie: het organiseert en volgt zorg op, maar deze wordt uiteindelijk bij de patiënt thuis verleend. Als het RAZ verafgelegen ligt, kan een huisartsenwachtpost op dezelfde locatie als een LMC worden gevestigd.

Ziekenhuis voor Intermediaire Zorg

Ten slotte pleiten de experts voor een Ziekenhuis voor Intermediaire Zorg (ZIZ) dat de verantwoordelijkheid heeft voor een tussenfase, met als doel patiënten hun zelfredzaamheid te laten terugwinnen of versterken na hun ziekenhuisverblijf, zodat ze kunnen terugkeren naar hun vertrouwde thuisomgeving of WZC. Het gaat om patiënten met hart- en longaandoeningen (Sp1), locomotorische aandoeningen (Sp2), neurologische aandoeningen (Sp3), meerdere chronische aandoeningen (Sp5), psychogeriatrische aandoeningen (Sp6), of palliatieve zorgpatiënten (Sp4).

Zowel een LMC als een ZIZ zijn institutioneel verbonden aan één RAZ of UZ binnen eenzelfde zorgregio. De artsen en verpleegkundigen van de LMC’s en de ZIZ’s zijn een integraal onderdeel van het personeelsbestand van het RAZ of het UZ. De LMC’s en ZIZ’s beschikken over verplichte protocollen voor urgenties en transferts.

Spoeddiensten

Het grote aantal spoeddiensten leidt tot versnippering van personeel en middelen. Daarom pleiten de experten ervoor dat spoeddiensten enkel nog georganiseerd kunnen worden in een RAZ of een UZ. Om het oneigenlijk gebruik van de spoeddiensten te beperken, moeten huisartsenwachtposten meer zichtbaar en toegankelijk worden. Zij zijn daarom best gevestigd op de site van een RAZ of een UZ, of bij een LMC als de afstand tot het RAZ of het UZ te groot is.

Om dit alles de nodige tijd te geven, zou de hervorming in 2026 van start gaan, met een doorlooptijd van tien jaar in twee periodes van vijf jaar met tussentijdse evaluatie door de Interministeriële Conferentie.

>> Lees het rapport op de website van de IMC: health.belgium.be > nieuws > Interministeriële conferentie Volksgezondheid (IMC): 12 aanbevelingen voor een efficiënter en toegankelijker zorgsysteem.

Twaalf aanbevelingen
De expertgroep die zich boog over de hervorming van het ziekenhuislandschap, vatte haar werkzaamheden samen in twaalf aanbevelingen.
1. Herdefinieer het ziekenhuisaanbod in vier duidelijke types, met elk een eigen rol, en met de verplichting tot onderlinge samenwerking.
2. Valoriseer de mogelijkheden van het dagziekenhuis of Lokaal Medisch Centrum (LMC), en bevorder de samenwerking met de eerste lijn.
3. Duid onder de RAZ en UZ expertisecentra aan, die voldoen aan gestelde kwaliteits- en volume-eisen.
4. Hervorm de Dringende Medische Hulpverlening door een betere triage van patiënten via de oproepnummers 112/1733, door het concentreren van spoeddiensten in RAZ en UZ, en door toegankelijke huisartswachtposten, liefst op de site van een RAZ/UZ.
5. Leg voldoende strenge minimumnormen op en pas deze toe op het niveau van een site voor de verschillende types zorgvoorzieningen.
6. Hanteer het door het KCE ontwikkelde model om de bereikbaarheid voor de patiënt te objectiveren.
7. Zorg voor de zorgenden: de artsen, de verpleegkundigen en andere zorgmedewerkers, onder meer door goede communicatie en begeleiding bij de hervormingen.
8. Hanteer een duidelijk stappenplan: voorzie een voldoende lange (tien jaar) transitieperiode, en evalueer tussentijds (vijf jaar).
9. Zorg voor voldoende financiële stimuli via werkings- en investeringsmiddelen en besteed ze op een faire manier.
10. Creëer een helder juridisch kader.
11. Bevorder de integratie van patiëntendossiers via één digitaal (beveiligd) platform.
12. Stimuleer geobjectiveerde en internationaal gevalideerde kwaliteitsinitiatieven.