Digitale preventie bij jongeren

Videogame vergroot kennis over opioïden

Het risico op opioïdenmisbruik bij jongeren blijft een ernstig volksgezondheidsprobleem. Amerikaanse onderzoekers testten een educatieve videogame om risicoperceptie en kennis bij kwetsbare adolescenten te verhogen. De resultaten tonen kansen, maar leggen ook duidelijke beperkingen bloot.

Filip Ceulemans

Opioïdenmisbruik begint vaak in de adolescentie, terwijl de inschatting van het bijbehorende gezondheidsrisico bij jongeren opvallend laag blijft. Die combinatie vergroot de kans op experimenteren en latere afhankelijkheid. In een gerandomiseerde gecontroleerde studie, gepubliceerd in Nature Health, onderzochten Amerikaanse onderzoekers of een digitaal “serious game” jongeren kan helpen om het risico van opioïden realistischer in te schatten.

PlaySmart, is een videogame dat jongeren confronteert met situaties rond stress, groepsdruk, mentale problemen en middelengebruik. Het spel richt zich expliciet op opioïden en combineert verhaallijnen met minigames die vaardigheden zoals weigeren, beslissen en omgaan met druk versterken. Het programma werd getest bij 532 scholieren van 16 tot 19 jaar uit 15 middelbare scholen in de Amerikaanse staat Connecticut. Alle deelnemers behoorden tot een risicogroep op basis van mentale gezondheidsproblemen of eerder middelengebruik, maar hadden zelf nog geen opioïden gebruikt.

Risicoperceptie

De jongeren werden willekeurig toegewezen aan PlaySmart of aan een controlegroep die commerciële videogames zonder gezondheidsinhoud speelde. De primaire uitkomst was de perceptie van risico van opioïdenmisbruik drie maanden na de start van de interventie. Secundaire uitkomsten waren onder meer kennis, attitudes, zelfeffectiviteit en intenties.

Op het primaire eindpunt bleek PlaySmart geen statistisch significante verbetering te geven in de risicoperceptie na drie maanden. Wel werd zes weken na de start, meteen na afloop van het spel, een tijdelijke toename gezien in het aantal jongeren dat opioïden als “zeer risicovol” beschouwde. Dat effect verdween echter bij langere opvolging. Daartegenover stond een duidelijke en aanhoudende kenniswinst: jongeren die PlaySmart speelden, scoorden zowel na zes weken als na drie maanden significant beter op vragen over opioïden en de gevolgen van misbruik.

Gewijzigde attitude

Ook de attitudes wijzigden gedeeltelijk. De negatieve verwachtingen ten aanzien van opioïdgebruik namen toe, wat wijst op een kritischer houding. Zelfeffectiviteit en intenties om middelen te gebruiken veranderden daarentegen nauwelijks. Het daadwerkelijke starten met opioïden was in beide groepen zeldzaam, waardoor hierover geen conclusies konden worden getrokken.

De auteurs benadrukken dat kennis alleen zelden volstaat om gedrag duurzaam te veranderen. Dat de impact op risicoperceptie tijdelijk was, suggereert dat herhaling of “boosters” nodig zijn om effecten te bestendigen. Tegelijk toont het onderzoek het potentieel van digitale interventies: PlaySmart werd goed aanvaard, met hoge betrokkenheid en weinig uitval, en kan relatief eenvoudig opgeschaald worden zonder zware personele of logistieke vereisten.

Voor artsen en beleidsmakers is dit relevant. Digitale serious games kunnen een aanvullende rol spelen in preventie bij jongeren, zeker in school- of eerstelijnscontexten. Verdere verfijning en langere opvolging moeten uitwijzen of dergelijke interventies ook effectief kunnen bijdragen aan het voorkomen van opioïdmisbruik op populatieniveau.

Boomer, T., Hoerner, L., Larkin, K. et al. A videogame for perceived risk of harm from opioid misuse in adolescents: a randomized controlled trial. Nat. Health (2025). https://doi.org/10.1038/s44360-025-00010-z