Therapeutische kankervaccins brengen hoop
Vaccinatie is niet alleen zinvol in het kader van infectiepreventie. Ook voor de bestrijding van kanker, een genetische ziekte, kunnen vaccins een ware aanwinst vormen. Het gaat om gepersonaliseerde mRNA-vaccins die tumorspecifieke eiwitten als doelwit hebben en een gerichte T-cel-respons tegen de kanker- cellen op gang trekken.
Stichting tegen Kanker (STK) financiert het beloftevol onderzoek van prof. Diether Lambrechts, hoofd van het Laboratorium voor Translationele Genetica (VIB-KU Leuven). Zijn onderzoeksgroep zal, in samenwerking met het UZ Gent, 'mRNA-based' vaccins ontwikkelen voor patiënten met vergevorderde leverkanker. In de klinische studie zal de vaccinatietherapie gekoppeld worden aan immunotherapie met checkpointinhibitoren, de huidige standaardbehandeling. Het vaccin moet de immuunreactie boosten. Die aanpak gaf in het verleden al spectaculaire resultaten bij patiënten met pancreaskanker.
Respons optrekken
Hepatocellulair carcinoom is een van de meest voorkomende kankers, met een stijgende frequentie en een hoge mortaliteit. "We weten dat deze tumoren immuungevoelig zijn: bij ongeveer een vierde van de patiënten slaan de PD-L1-inhibitoren aan. We willen de resistentie bij de 'non-responders' nu integraal wegnemen via mRNA-vaccinatie", legt prof. Lambrechts uit in een lezing van STK. De vaccins, ontwikkeld op basis van DNA- en RNA-sequencing op tumorbiopsieën, zullen zich richten op nieuwe soorten tumorantigenen en bevatten een krachtig adjuvans. Specifieke lipide nanopartikels moeten zorgen voor een verbeterde afgifte in het lichaam van de patiënt.
Kankervaccins brengen hoop, maar komen tegelijk met grote uitdagingen. Zo is de interactie tussen de gemuteerde antigenen of peptiden van de tumor en het immuunsysteem van de patiënt ongelooflijk complex. Kankermutaties zijn ook uniek voor elke tumor en voor iedere patiënt.
Blinde vlekken
Vandaag richten mRNA-vaccins zich uitsluitend op puntmutaties in tumoren. "Ons onderzoek toont echter aan dat slechts 6% van de tumorantigenen veroorzaakt wordt door zo'n puntmutatie. 94% van de mutaties wordt momenteel buiten beschouwing gelaten", weet Diether Lambrechts. "Door deze 'dark antigens' mee te nemen, hopen we de behandeling drastisch te verbeteren."
Bovendien richt de tumorimmunologie zich puur op de activatie van CD8+ T-cellen, de 'killers' van kankercellen. Maar ook CD4+ T-cellen, de witte bloedcellen die een ondersteunende rol spelen in het immuunsysteem, zouden wel eens doorslaggevend kunnen zijn voor een succesvolle kankervaccinatie. Ook hier gaan de Gentse en Leuvense onderzoekers mee aan de slag, in fundamenteel onderzoek.