Eilandjes van Langerhans in de behandeling van diabetes!
In Cliniques universitaires Saint-Luc herdefinieert een nieuwe behandeling de behandeling van diabetes type 1. De vooruitgang op het gebied van eilandjes van Langerhans biedt veelbelovende resultaten voor het stabiliseren van ernstige gevallen van de ziekte.
Als we het hebben over eilandjes van Langerhans, hebben we het natuurlijk niet over een behandeling die is ontwikkeld op een weinig bekende archipel aan de andere kant van de wereld, maar over 'mini-orgaan binnen een orgaan' - in dit geval de alvleesklier. Dankzij de recente vooruitgang van het multidisciplinaire team van Cliniques universitaires Saint-Luc kon een weinig bekende techniek worden verfijnd: eilandjestransplantatie. Bij deze methode worden de endocriene cellen van de alvleesklier die verantwoordelijk zijn voor de afscheiding van insuline - en ook glucagon, hoewel niet relevant in dit geval - geïsoleerd en vervolgens in de lever van de patiënt geïnjecteerd. "Het grote verschil met conventionele alvleeskliertransplantatie is dat er geen invasieve operatie nodig is, die wordt vervangen door een eenvoudige injectie via de poortader, onder ultrasone controle", legt prof. Antoine Buemi uit, directeur van het Transplantatiecentrum van het ziekenhuis. De arts benadrukt dat deze oplossing echter voorbehouden is aan patiënten met een uiterst complex diabetesbeheer.
Het grote verschil met conventionele alvleeskliertransplantatie is dat er geen invasieve operatie nodig is, die wordt vervangen door een eenvoudige injectie via de poortader - Professor Antoine Buemi
Type 1-diabetes wordt gekenmerkt door de auto-immuunvernietiging van de bètacellen in de alvleesklier, die verantwoordelijk zijn voor de insulineproductie. Ondanks de vooruitgang in insulinetherapie en apparaten zoals slimme pompen, lijden sommige patiënten aan ernstige metabole instabiliteit, met frequente en onvoorspelbare hypoglykemie. "Het is precies voor deze profielen dat eilandjestransplantatie een echte verbetering van de levenskwaliteit kan bieden", voegt Dr. Nizar Mourad, een onderzoeker in experimentele transplantatie aan de UCLouvain, toe.
Belangrijke voordelen...
Begin oktober hebben deze twee onderzoekers de operatie voor het eerst uitgevoerd op een 49-jarige patiënte in Saint-Luc. Op het moment van schrijven gaat het goed met haar. Het succes van de ingreep kan niet alleen worden afgemeten aan de totale onafhankelijkheid van exogene insuline, maar ook aan een verbeterde glykemische stabiliteit en een vermindering van ernstige hypoglykemieën. De patiënte, die voor een routinecontrole is teruggezien, deelt haar ervaring met ons: "De dagen na de operatie waren moeilijk vanwege de pijn en de immunosuppressieve behandelingen, maar de nauwgezette controle door Cliniques Saint-Luc heeft me gerustgesteld. Ik kan weer leven zonder bang te hoeven zijn dat ik plotseling instort.
Isletransplantatie heeft nog twee grote voordelen. Het kan worden uitgevoerd met de alvleesklier van een donor die 'voldoet' aan minder strenge criteria dan de criteria die gelden voor alvleeskliertransplantaties (in België worden jaarlijks hooguit een vijftiental alvleeskliertransplantaties uitgevoerd vanwege het beperkte aantal beschikbare organen die aan de selectiecriteria voldoen). Bovendien, als een eilandjestransplantatie niet 'aanslaat', zoals hieronder vermeld, kan ze opnieuw worden uitgevoerd als er een nieuwe alvleesklier als donor beschikbaar komt.
... en beperkingen
Desondanks blijven er uitdagingen bestaan. Naast de schaarste aan orgaandonoren lijden getransplanteerde eilandjes vaak aan een gedeeltelijk verlies van levensvatbaarheid als gevolg van de extractieoperatie, blootstelling aan de immuunafweer van de ontvanger en ontstekingsprocessen. "Gemiddeld wordt slechts 50% van de eilandjes in de alvleesklier van de donor bij de ontvanger geïnjecteerd. Als gevolg van de afweer- en ontstekingsprocessen in het lichaam van de ontvanger zal slechts 10 tot 20% van de eilandjes functioneel blijven", legt Dr. Mourad uit. Daarom moeten patiënten een levenslange immunosuppressieve behandeling ondergaan, met alle bijwerkingen van dien.
In België wordt eilandjestransplantatie volledig terugbetaald door de Inami, een overheidsinitiatief dat uniek is in Europa. "Het dekken van de kosten is essentieel om deze techniek te democratiseren. Alleen al de enzymen die gebruikt worden om de eilandjes te isoleren zijn onbetaalbaar voor ziekenhuizen", legt Prof. Buemi uit.
Multidisciplinariteit is essentieel
Elke fase van het proces, van de extractie van de eilandjes tot de postoperatieve controle, vereist de betrokkenheid van een breed scala aan zorgprofessionals: "Het is een echte teamprestatie waarbij diabetologen, biologen, radiologen en vele andere specialisten betrokken zijn om het succes van de operatie te garanderen", aldus de chirurg.
De eilandjes worden geïsoleerd onder strikt steriele omstandigheden voordat ze worden vervoerd en geïmplanteerd in een zeer kort tijdsbestek. "Er mogen geen vertragingen optreden in deze logistiek, want de levensvatbaarheid van de eilandjes is uiterst gevoelig", voegt Dr. Mourad toe en benadrukt het belang van een goed geoliede organisatie. Om deze operatie uit te voeren, vertrouwen de klinieken op hun Centrum voor Weefsel- en Celtherapie, dat acht banken met menselijk lichaamsmateriaal herbergt. De steun van de Stichting Saint-Luc is ook essentieel.
Huisartsen hebben een rol te spelen
Hoewel eilandjestransplantatie nog niet kan worden beschouwd als een universele oplossing voor diabetes, betekent het wel een belangrijke vooruitgang voor patiënten die in een therapeutische impasse zijn geraakt. Voor huisartsen biedt het een extra alternatief, op voorwaarde dat ze volledig op de hoogte zijn van de indicaties en beperkingen van deze techniek. "Deze behandeling vereist een nauwe dialoog tussen huisartsen, specialisten en transplantatieteams om de juiste kandidaten te identificeren", benadrukt Prof. Buemi.
De toekomst van deze techniek zou ook kunnen liggen in het gebruik van eilandjes afkomstig van stamcellen of genetische modificatie om de behoefte aan immunosuppressie te verminderen. Deze nog experimentele mogelijkheden wekken steeds meer belangstelling in de wetenschappelijke gemeenschap. "Het onderzoek gaat snel vooruit en we hopen dat op een dag een groter aantal patiënten baat zal hebben bij deze behandelingen", besluit Dr. Mourad.