'Gender bias in het zorgsysteem au sérieux nemen'
Er moet meer aandacht komen voor de verschillen tussen mannen en vrouwen in de gezondheidszorg. Dat was de conclusie van een symposium dat op 11 oktober in Brussel werd georganiseerd door Solidaris en vrouwenvereniging Rebelle. Verschillende deskundigen uit de medische (onderzoeks)wereld kwamen aan het woord.
Dr. Loes Visser stelt dat er in de geneesmiddelenwetenschap te weinig aandacht is voor sekseverschillen bij de neveneffecten van medicijnen. "Hoe kan het zijn dat de meeste geneesmiddelen nog altijd geen specifieke doseringen hebben voor mannen of vrouwen?", zegt Visser, die ziekenhuisapotheker en klinisch epidemioloog is bij het Rotterdamse Erasmus Medisch Centrum. "Van bepaalde middelen, zoals bètablokkers en ACE-remmers, die al ruim dertig jaar geregistreerd zijn, weten we dat vrouwen het optimale effect bereiken bij slechts 40 procent van de aanbevolen dosering. Boven die dosering neemt de effectiviteit voor vrouwen zelfs iets af."
Visser: "Vrouwen krijgen digoxine vaker in een te hoge dosis voorgeschreven dan mannen. In de behandelrichtlijn voor digoxine staat niet dat men rekening moet houden met het geslacht van de patiënt, maar misschien zou dat wel moeten."
Volgens Visser hebben vrouwen die medicijnen gebruiken 60 procent meer kans op bijwerkingen dan mannen. De meeste bijwerkingen komen voor bij cardiovasculaire geneesmiddelen. "Tot de jaren '90 werden de meeste geneesmiddelen getest op mannen. Dit veranderde met de komst van de ICH-richtlijnen, die zijn opgesteld om klinische trials wereldwijd aan dezelfde regels te onderwerpen. In deze richtlijnen staat bijvoorbeeld dat de proefpopulatie een goede afspiegeling moet zijn van de patiëntenpopulatie die het geneesmiddel zal gebruiken. Desondanks worden veel middelen die vóór de jaren '90 zijn ontwikkeld nog steeds gebruikt zonder dat ze opnieuw worden onderzocht in het licht van deze richtlijnen."
Vrouwen met gezondheidsklachten voelen zich vaak niet serieus genomen door hun behandelaar
Onvoldoende
Waar vrouwen tot de jaren '90 ondervertegenwoordigd waren op het gebied van medicijnonderzoek, zijn ze dat wel nog steeds in studies naar hart- en vaatziekten, zegt dr. Berlinde Von Kemp, cardio-oncoloog aan UZ Brussel. "We zien nog altijd een ondervertegenwoordiging van vrouwelijke proefpersonen in wetenschappelijk onderzoek, vooral op het gebied van hart- en vaatziekten."
Volgens de cardio-oncoloog liggen de overlevingskansen na een hartinfarct bij vrouwen lager dan bij mannen. "Pas sinds 2010 begon het medisch veld sporadisch te publiceren over gendersensitieve zorg, en nog steeds gebeurt dit veel te weinig. Voor elke tien mannen die deelnemen aan een studie, zijn er slechts zes vrouwen."
Von Kemp stelt daarnaast vast dat vrouwen met gezondheidsklachten zich vaak niet serieus genomen voelen door hun behandelaar. "Vrouwen worden weggestuurd bij artsen met de mededeling dat ze wellicht last hebben van hun regels of mentale stress ervaren. Het betreft schrijnende voorbeelden die worden bevestigd door verschillende studies."
Goede gezondheid
Voor een deel is er ook goed nieuws: vrouwen in België hebben volgens het Women's Health Report2024 van Sciensano over het algemeen een goede gezondheid. Ook hebben ze een hogere levensverwachting dan mannen. Kanttekening daarbij is dat ze die extra jaren in een relatief mindere gezondheid verkeren, zegt Laura Van Den Borre, onderzoeker bij Sciensano.
"Dementie, musculoskeletale aandoeningen en mentale gezondheidsproblemen komen vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Ook zijn er bepaalde gezondheidssituaties die uitsluitend vrouwen treffen, zoals postnatale depressie en de menopauze. Met name voor dit laatste vindt er nog steeds te weinig dataverzameling plaats. Hierdoor kunnen we geen goed beeld vormen van de impact van de menopauze op het leven van vrouwen, terwijl in ons land ruim 1,5 miljoen vrouwen in deze leeftijdscategorie vallen."
Om die reden doet Van Den Borre een oproep om de dataverzameling rondom de gezondheid van vrouwen te verbeteren. "We roepen op om het databeleid aan te passen, zodat hiaten worden opgevuld en we onze medische protocollen kunnen optimaliseren. Ook moet de bewustwording van gender bias bij zorgverleners en opleidingen worden verbeterd."
Au sérieux
Het slotwoord van het symposium was voor minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid Frank Vandenbroucke. Die beaamde dat het gezondheidssysteem dringend oog moet hebben voor de specifieke vrouwelijke gezondheidskenmerken. "We moeten gender bias in het zorgsysteem au sérieux nemen", besloot de minister.