Hoe veilig zijn assistentiesystemen?
Om de verkeersveiligheid te verhogen, zijn nieuwe auto's in Europa sinds kort uitgerust met zogenaamde ADAS (Advanced Driver Assistance Systems). Die kunnen het aantal ongevallen met 40% verminderen, op voorwaarde dat ze perfect werken. Dat blijkt niet altijd het geval te zijn.
Aan het tempo dat wij overschakelen van thermische naar elektrische motoren, zal autonoom rijden nog minstens tien à vijftien jaar een vrome wens blijven. Tot dan zullen menselijke fouten verkeersslachtoffers blijven eisen. In afwachting zorgen zogenaamde ADAS (Advanced Driver Assistance Systems) ervoor dat het aantal verkeersongevallen fors is gedaald.
Niet perfect
Het slechte nieuws is dat bestuurders op dit moment vaak niet weten met welke assistentiesystemen hun voertuig is uitgerust en hoe die werken. Volgens Stef Willems van het Belgisch onderzoeksinstituut voor verkeersveiligheid VIAS werken de assistentiesystemen bovendien niet altijd naar behoren: "de technologische ontwikkelingen gaan snel, en het is niet steeds voor iedereen even duidelijk welk systeem welke impact heeft."
ADAS worden opgedeeld in actieve en passieve systemen waarbij die laatste risico's detecteren en de bestuurder waarschuwen via visuele of geluidssignalen. Actieve systemen, het woord zegt het zelf, grijpen actief in en corrigeren bijna automatisch menselijke fouten. Sinds begin juli is het aantal verplichte ADAS op nieuwe auto's uitgebreid en dat is een goede evolutie, zegt Willems. "Aangenomen wordt dat een veralgemeende aanwezigheid van ADAS het aantal ongevallen voor specifieke situaties tot 40 procent kan doen dalen en 37 procent van de verwondingen en 29 procent van de overlijdens zou kunnen vermijden."
Met de kanttekening dat de efficiëntie van ADAS afhangt van de manier waarop mensen omgaan met verkeersveiligheid. "ADAS kan bepaalde aspecten van menselijk verkeersgedrag corrigeren maar is geen mirakeloplossing voor slecht of ongewenst verkeersgedrag." Elk op hun terrein kunnen ADAS ongevallen voorkomen doordat ze waarschuwen of ingrijpen bij een onoplettendheid. Mét ADAS komen onaangepaste snelheid, afwijken van de normale weg of het niet tijdig reageren bij obstakels, tegenliggers of andere weggebruikers inderdaad minder frequent voor. Tegelijk kunnen zij de impact van ongevallen reduceren en hebben zij een indirect veiligheidseffect.
Andere weginrichting
Uit onderzoek blijkt dat de aanwezigheid van ADAS in voertuigen leidt tot gedragsaanpassing, tot een collectief beter aangepaste snelheid, efficiënter materiaal- en brandstofverbruik en minder files en gerelateerde ongevallen. Tezelfdertijd bestaat het risico dat de bestuurder een te groot vertrouwen heeft in de systemen, de werking ervan niet goed inschat en/of verkeerd reageert wanneer het systeem in gebreke blijft, waarschuwt Willems. "Zo blijkt dat geavanceerde noodremsystemen vaak niet zijn afgesteld op vertragende of stilstaande fietsers en dat hun accuraatheid daalt bij hevige regenval en fel laag zonlicht. Dezelfde tekortkoming zien wij bij de systemen die de snelheid aanpassen. Die reageren in een bochtige omgeving soms op een signaal op de andere rijstrook of parallelweg."
ADAS dragen wel degelijk bij aan verkeersveiligheid' - Stef Willems, VIAS institute
De efficiëntie van ADAS hangt vaak ook samen met de weginfrastructuur en wegmarkeringen: hoe harmonieuzer en rigoureuzer die zijn, hoe beter. "Wegbeheerders moeten weten dat rijstrookassistentie- en snelheidscontrole- systemen anders reageren dan mensen. De normen voor 'veilige' bochten en de herkenbaar- of voorspelbaarheid van een situatie moeten daar beter rekening mee houden. De wispelturigheid van een systeem om informatie te krijgen of te verwerken kan leiden tot ongewenste en gevaarlijke situaties," zegt Willems.
Onbemind
Uit onderzoek van VIAS blijkt dat de bekendheid met ADAS relatief klein is. Zelfs voor systemen die al vele jaren standaard zijn zoals ABS (Anti-Blokkeer Systeem) en ESC (Electronic Stability Control) geeft respectievelijk 57 en 30 procent van de ondervraagden aan de systemen te kennen. Mannen lijken over het algemeen iets meer vertrouwd met ADAS dan vrouwen. Wat de leeftijd betreft, zijn de resultaten niet eenduidig.
Een groot deel van de respondenten geeft aan dat ze het bestaan van een specifiek systeem wel kennen maar niet de werking ervan. Dat kan volgens Stef Willems een probleem vormen voor de verkeersveiligheid omdat foutieve veronderstellingen kunnen leiden tot ongewenst en gevaarlijk rijgedrag. "Wij stellen ook vast dat bestuurders moeite hebben met het overlaten van de controle over het voertuig aan een rijhulpsysteem. Die mentale drempel wordt groter wanneer hij of zij minder vertrouwd is met het systeem. Vele bestuurders hebben bovendien ten onrechte angst dat ADAS ten koste gaat van het rijplezier. Onbekend maakt onbemind."
Begrijp uw wagen
Kan de overheid daar geen mouw aan passen door kandidaat-bestuurders tijdens de rijopleiding voor het verkrijgen van een rijbewijs vertrouwd te maken met de werking van ADAS?
"Het is voor de meeste leerling-bestuurders een hele uitdaging om de meest elementaire rijvaardigheden onder de knie te krijgen en tezelfdertijd vertrouwd te raken met de vele verkeersvoorschriften. Daarom zijn wij voorstander van een bijkomende coaching, als aanvulling op de verplichte rijopleiding", zegt Willems.
Tal van ondernemingen en overheidsinstanties organiseert dit soort rijvaardigheidscursussen nu al voor werknemers die met een leasewagen van het bedrijf of met een dienstwagen rijden. In het kader van een leaseovereenkomst weegt de kostprijs van zo'n rijvaardigheidscursus niet op tegen de voordelen. "Ervaring leert dat bestuurders die zo'n cursus hebben gevolgd met een andere mindset achter het stuur zitten. Veilig autorijden moet je leren! Dat begint met het ontdekken van je eigen beperkingen en onvermogen om met noodsituaties om te gaan. Ten tweede komt het erop aan kennis en ervaring op te doen met de vele rijhulp- systemen waarmee de nieuwe generaties auto's zijn uitgerust. Die geven soms een vals gevoel van veiligheid aan onervaren bestuurders. ADAS vormen een hulp, maar werken spijtig genoeg niet altijd en overal perfect", besluit Stef Willems.
